Archiwum - Słowo na dziś

24.10.2017
Jerzy Grotowski

(ur. 1933), reżyser, teoretyk teatralny, pedagog i twórca oryginalnej metody aktorskiej; absolwent moskiewskiej szkoły teatralnej (GITIS),. Debiutował realizacją „Krzeseł" (1957) Eugène'a Ionesco w krakowskim Starym Teatrze. Od 1959 dyrektor Teatru 13 Rzędów w Opolu, gdzie w sezonie 1961-62 inscenizował „Dziady" i „Kordiana", a w 1962 - „Akropolis" (razem z Józefem Szajną). Opolskie eksperymenty zapoczątkowały późniejszą działalność wrocławskiego Teatru Laboratorium, którym kierując, G. dopracował (por.:) ideę teatru ubogiego (szkic, 1965, i książka „Ku teatrowi ubogiemu", 1968). We Wrocławiu Teatr Laboratorium dał „Księcia Niezłomnego" i „Apocalypsis cum figuris" (1968). Zgodnie z założeniami twórcy gra aktorska w tych przedstawieniach miała być przezwyciężona przez „akt ofiarowania", obcowania człowieka z człowiekiem (stąd między innymi specyficzna organizacja przestrzeni w Laboratorium: spektakle dawano zaledwie dla kilkudziesięciu osób siedzących na czarnych ławach albo wprost na podłodze, na której toczył się spektakl). Teatr Laboratorium określał twórca mianem instytutu, który działa „w domenie, która obejmuje i teatr, i to, co obok teatru. Ale jego powołaniem jest zwracanie się ku tym obszarom domeny, ku którym dotychczas się nie zwracano". Grotowski podporządkowywał działalność instytutu poszukiwaniu metod porozumienia między ludźmi i uczestnictwa w kulturze. Doszedłszy do kresu poszukiwań w dziedzinie twórczości aktorskiej, artysta podjął podróże na Wschód w nadziei dotarcia do praźródeł teatru. Ostatecznie Grotowski odszedł z teatru, głosząc ideę święta, bezinteresownego spotkania ludzi. „Punkt węzłowy dla występujących w twórczości Grotowskiego idei-problemów stanowi zagadka człowieka. Myśl jego krąży wokół problemu kondycji ludzkiej, stosunku do drugiego człowieka, świata, społeczności ludzkiej, historii i tradycji. Grotowski "praktyk" i "myśliciel", boleśnie odczuwając dezintegrację i alienację we współczesnym społeczeństwie, usiłuje przeciwstawić się tym procesom" (Zbigniew Osiński).


Źródło: http://www.aict.art.pl/


23.10.2017
Prologos

πρόλογο; (fr. prologue z p.łc. prologus z gr. prólogos)
1. część wstępna utworu wprowadzająca czytelnika w bieg akcji.
2. sport. w kolarstwie początkowa jazda na czas, poprzedzająca części etapowe wyścigu.
3. przen. początek, zaczątek czegoś; część wstępna.


Źródło: Słownik teatru


21.10.2017
Wojciech Bogusławski

(1757-1829), aktor, reżyser, dramatopisarz, trzykrotny dyrektor Teatru Narodowego (1783-85, 1790-94, 1799-1814), za życia nazwany polskim Molierem, później określany mianem ojca sceny narodowej. B. stworzył zręby (zob.:) repertuaru, przyswoił literaturze polskiej jako tłumacz wiele dzieł klasyki europejskiej, rozwinął szkolnictwo aktorskie (autor podręcznika dla aktorów - Mimika); napisał, przetłumaczył bądź przetworzył ok. 80 sztuk na kanwie dramatów (zob.:) Moliera, Woltera, Diderota, Richarda B. Sheridana, (zob:) Szekspira (B. opracował pierwszą polską wersję [zob.:] Hamleta na podstawie niemieckiego przekładu). Do najlepszych dramatów B. zalicza się: Henryka VI na łowach (1792), Spazmy modne (1797), Szkołę obmowy (1793) i Cud mniemany, czyli Krakowiaków i Górali (1794), libretto operowe do muzyki Jana Stefaniego. Zwłaszcza to ostatnie dzieło, wystawiane w okresie insurekcji kościuszkowskiej, i patriotyczna działalności artystyczna B. w okresie Sejmu Wielkiego zapewniły mu trwale miejsce w historii polskiego teatru. Krakowiacy i Górale do dzisiaj często goszczą na polskiej scenie (głośna inscenizacja Leona Schillera, 1929, dwukrotnie jeszcze ponawiana przez tego reżysera w roku 1946 i 1950), niekiedy ozdabiana współczesnymi, pisanymi z dnia na dzień kupletami.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


19.10.2017
Irena Górska-Damięcka

(1910-2008), aktorka, reżyser teatralny i filmowy, dyrektor teatru. Założycielka - wraz z mężem, Dobiesławem - aktorskiej dynastii Damięckich. Autorka wspomnień zatytułowanych "Wygrałam życie". Była jedną z barwniejszych postaci Domu. To do niej, jak obecnie do Ireny Kwiatkowskiej, a wcześniej między innymi do Danuty Rinn, przyjeżdżali tu reporterzy. W Skolimowie zamieszkała w 1993 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


 


18.10.2017
Irena Byrska

(1901-1997) aktorka, reżyser, dyrektor teatrów. Z wyksztalcenia inżynier ogrodnik. Już po studiach ogrodniczych uczęszczała do szkoły dramatycznej. Przed wojną występowała na scenach Rygi, Wilna, a następnie Warszawy, między innymi w Ateneum i w Reducie Osterwy. W czasie wojny działała w podziemnym ruchu teatralnym. Po wojnie organizowała teatr w Opolu, a następnie kierowała tą sceną. Reżyserowała też gościnnie w innych teatrach. W Skolimowie - z przerwami - od 1980 roku; początkowo przyjeżdzała do Domu wakacyjnie, wraz z mężem Tadeuszem Byrskim, z którym stanowili typowe małżeńtwo dyrektorsko-reżyserskie. Obejmowali dyrekcje seen zwykle razem, dzieląc się obowiązkami administracyjnymi i artystycznymi. Na stałe Irena Byrska zamieszkała w Skolimowie po śmierci męża. Była jedna z najbardziej lubianych pensjonariuszek. Uwielbiana ponoć również przed środowisko. Zaangażowana w działania społeczne aktorów, między innymi w pomoc internowanym.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


17.10.2017
Romana Andrzejewska

również jako Irena Wysocka lub Romana Wysocka (1892-1975), aktorka. Na początku kariery występowała głównie w teatrach prowincjonalnych i objazdowych, później - przez lata związana ze scenami Poznania, gdzie pod koniec pracy zawodowej bywała również suflerką. W Skolimowie od 1966 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


16.10.2017
Jerzy Krasowski

(1925-2008), reżyser, dyrektor teatru, pedagog. Wraz ze swoją żoną, [porównaj:] Krystyną Skuszanką, kierował m.in. Teatrem Ludowym w Nowej Hucie (1955-63), gdzie zrealizował m.in. adaptacje "Myszy i ludzi" Johna Steinbecka (1956), "Radości z odzyskanego śmietnika" (wg "Generała Barcza" Juliana Kadena-Bandrowskiego), "Burzliwego życia Lejzorka Rojtszwanca" Ilji Erenburga (1961); Krasowscy wspólnie kierowali też Teatrem Polskim we Wrocławiu (1965-1972), Teatrem im. Juliusza Słowackiego w Krakowie (1972-1981) i Teatrem Narodowym (1983-9). W Teatrze Polskim w Warszawie adaptował "Braci Karamazow" Fiodora Dostojewskiego. Przywrócił polskiemu teatrowi dramaturgię Stanisławy Przybyszewskiej; inscenizował m.in. "Sprawę Dantona" (1967, w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Był także wykładowcą w szkołach teatralnych (przez pewien czas rektor krakowskiej PWST). Laureat nagrody im. Konrada Swinarskiego za sezon 1979/1980, za reżyserię spektaklu „Sto rąk, sto sztyletów" Jerzego Żurka w Teatrze im. Słowackiego w Krakowie. Autor książki "Sprawa teatru" (1977).


Tomasz Miłkowski
Słownik AITC


15.10.2017
Zofia Bariwńska-Kicińska

właśc. Hertz (1904-1991), aktorka. Wychowywała się w rodzinie teatralnej, córka Leonii aktorki, i Henryka aktora, reżysera, dyrekktora teatru, Barwińskich. Występowała w Poznaniu, Krakowie i Katowicach. Po wojnie głównie w teatrach warszawskich - Ateneum i Polskim. Stworzyła wiele różnorodnych kreacji, ceniono ją szczególnie za lekkie komediowe role. Występowała także w Teatrze Telewizji.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


14.10.2017
Boleslaw Brodelkiewicz

wlaśc. Boleslaw Brodel (1874-
1966), tancerz, baletmistrz, aktor. Związany ze stołecznymi teatrzykami i kabaretami.Występował również za granicą. Słownik biograficzny teatru polskiego, powołując się na relacje artysty, podaje, że Bolesław Brodelkiewicz z występami przemierzył "całą Polskę i Rosję, aż po Archangielsk". W Skolimowie artysta zamieszkał w 1955 roku i okazjonalnie jeszcze występował na scenie warszawskiego Teatru Narodowego.


 


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


13.10.2017
Kazimierz Dejunowicz

(1901-1980) akor. Przez większą część życia zawodowego związany z teatrami stołecznymi. W czasie drugiej wojny światowej znalazł się na Zachodzie i współtworzył zespoły artystyczne, występujące dla polskich żołnierzy. Po wojnie wrócił do kraju. Występował na scenach stołecznych. Zagrał w kilkudziesięciu filmach, głównie role drugoplanowe. Znany również z Teatru Telewizji i Teatru Polskiego Radia. W Skolimowie od 1978 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie


12.10.2017
ANTOINE ANDRÉ

(1858-1943), początkowo klakier w Komedii Francuskiej i statysta, potem pracownik gazowni, gdzie objął kierownictwo teatru amatorskiego; skłócony z obawiającym się nowości zespołem utworzył własny naturalistyczny Théâtre Libre w Paryżu, 1887-96 (pierwsze przedstawienie 30 marca 1887), w którym terminowała jako aktorka Gabriela Zapolska. Najistotniejszym założeniem tego teatru było wersystyczne, wierne odtwarzanie realiów (np. aktorzy nosili zabocone obuwie albo cuchnące łachmany, jeśli tego wymagała sztuka), w tym także cech charakterystycznych jednostki, wywodzącej z określonego środowiska. „Absolutnym ideałem aktora - głosił A.A. - to stać się klawiaturą, cudownie nastrojonym instrumentem, na którym swobodnie grałby autor". Zadaniem aktora - zgodnie z jego koncepcją - było pełne utożsamienie emocjonalne z odtwarzaną postacią. Teatr Antoine'a zapoczątkował (por.) Wielką Reformę Teatru, kładąc w swojej działalności nacisk na niezależność sztuki teatru. W repertuarze sceny A.A. dominowały utwory najwybitniejszych pisarzy epoki: Henrika Ibsena, Augusta Strindberga, Gerharta Hauptmanna. Krytyka przyjmowała entuzjastycznie jego niezwykłe pomysły, np. w inscenizacji „Dzikiej kaczki" (1891) Ibsena na scenie pojawiała się prawdziwa jodła i odtworzona drobiazgowo pracownia fotograficzna. Próba tournée po Europie ze spektaklami Teatru zakończyła się dla A.A. klapą i klęską finansową. Twórca nie zrezygnował jednak z obranej drogi i do końca życia pozostał wierny swojej estetyce.


Żródło: http://www.aict.art.pl/


11.10.2017
Balbina Bąbczyńska-Horska

(1883-1974) aktorka związana ze scenami Krakowa i Wybrzeża, żona dyrektora eatru, reżysera, śpiewaka i aktora Bolesława Horskiego. Działała także w ruchu amatorskim. W Skolimowie od 1966 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


10.10.2017
Komedia satyryczna

odmiana komedii, której głównym przesłaniem jest krytyka panujących obyczajów lub polityki; k.s. przybiera zatem formę komedii obyczajowej lub komedii politycznej.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


09.10.2017
Scena terencjuszowska, scena celkowa

Rodzaj ukształtowania przestrzeni scenicznej znany z drzeworytów w XV-wiecznych edycjach dramatów Terencjusza (np. wydanie Treschela z 1493). Jej cechą charakterystyczną jest zamknięcie pomostu scenicznego rodzajem prostej frons scaenae zbudowanej z łuków oddzielających zasłonięte kurtynami wejścia do kilku (3-5) mniejszych scen wewnętrzynch, pokoi (celek). Scena terencjuszowska stanowiła połączenie ówczesnej wiedzy o kształcie teatru rzymskiego z praktyką teatru średniowiecznego (mansjony). Była wykorzystywana w kameralnym teatrze humanistów. Niektóre jej rozwiązania (scena wewnętrzna zasłonięta kurtyną) zostały po zmodyfikowaniu zastosowane w teatrze ze sceną pudełkową.


ak
Źródło: Słownik teatru


08.10.2017
Komedia serio

Określenie Denisa Diderota, który w ten sposób nazywał komedie o trudnym do określenia charakterze, utrzymane między tragedią a komedią; podobnie określił swoją komedię "Aktor" Cyprian Norwid (1862), mając na myśli komedię zbliżoną do dramatu realistycznego, w którym występują wątki komediowe, ale dominuje serio życia, potoczność.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


07.10.2017
Kostium

Ubiór aktora, który często charakteryzuje postać, a w dramatach historycznych także epokę. W toku dziejów k. ulegały zmianie, np. w epoce elżbietańskiej aktorzy występowali w strojach współczesnych niezależnie od czasu historycznego, w którym toczyła się akcja dramatu. W drugiej połowie XX w. używano celowo kostiumów anachronicznych (grano np. tragedie antyczne w smokingach) albo kostiumów symbolicznych, ahistorycznych.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


Kompozycja zamknięta

ścisłe powiązanie elementów składowych dzieła zgodnie z przyjętymi arbitralnie regułami, charakterystyczne dla kierunków klasycystycznych; k.z. pozostaje w zgodzie z następstwem przyczynowo-skutkowym zdarzeń ("Powrót posła" Juliana Ursyna Niemcewicza, którego poszczególne sceny wynikają z siebie nawzajem).


Źródło: http://www.aict.art.pl/


06.10.2017
Edmund Biernacki

(1886-1974) aktor. Występował początkowo na scenach Lublina, Płocka i Lwowa. W latach trzydziestych związał się z teatrami warszawskimi, gdzie grywał głównie role epizodyczne. Po wojnie pracował w Teatrze im. S. Żeromskiegow Kielcach i Radomiu. W Skolimowie zamieszkał w 1966 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie


05.10.2017
APOCALYPSIS CUM FIGURIS

spektakl Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego (premiera 19 VII 1968) nawiązujący do Biblii, oparty na tekstach Fiodora Dostojewskiego, Thomasa S. Eliota i Simone Weil. Podstawowym motywem przedstawienia była tajemnica drugiego przyjścia Chrystusa, zapowiadanego przez św. Jana. Niezwykłość tego spektaklu-misterium, ulegającego w ciągu lat wewnętrznym przeobrażeniom, polegała też na więzi między aktorami i widzami (było ich początkowo zaledwie ok. 30), co podkreślała wspólna zajmowana przez nich przestrzeń. Obrzędowy, symboliczny charakter inscenizacji sąsiadował z jej zmysłową, niemal orgiastyczą formą.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


04.10.2017
Dramat ekspresjonistyczny

Odmiana dramatu, uprawianego przez twórców związanych z nurtem ekspresjonizmu, zwłaszcza w Niemczech. Dramaturgia tego typu cechowała się stosowaniem silnych środków wyrazu przy wykorzystaniu doświadczeń zarówno naturalizmu, jak i symbolizmu. Do czołowych twórców d.e. należeli prekursor Frank Wedekind („Przebudzenie wiosny", 1891), Bertolt Brecht („Baal", 1923), Walter Hasenclever („Nirwana, krytyka życia w formie dramatu", 1909), który w manifeście-przedmowie do sztuki „Ludzie" (1918) tak określał zadania d.e.: „Niech widz teatralny spróbuje przenieść się w świat tej sztuki, niech odczuje w głębi samego siebie magiczny łańcuch krwi i szaleństwa, miłości, nienawiści, gniewu, zachłanności, potęgi pieniądza i kłamstwa. Niech poczuje na widok tych cierpień przekleństwo narodzin, rozpacz śmierci. Niech straci logikę swego wieku; niech czyta w sercach ludzi!" Wpływy ekspresjonizmu zaznaczyły się także w twórczości (por.:) Augusta Strindberga, (por.:) Stanisława Wyspiańskiego i (por.:) Tadeusza Micińskiego.


Książka tygodnia

Trailer tygodnia

"Edyta Stein" - Synago...
Roberto Skolmowski