Archiwum - Słowo na dziś

19.04.2018
Kazimierz Dejunowicz

(1901-1980) akor. Przez większą część życia zawodowego związany z teatrami stołecznymi. W czasie drugiej wojny światowej znalazł się na Zachodzie i współtworzył zespoły artystyczne, występujące dla polskich żołnierzy. Po wojnie wrócił do kraju. Występował na scenach stołecznych. Zagrał w kilkudziesięciu filmach, głównie role drugoplanowe. Znany również z Teatru Telewizji i Teatru Polskiego Radia. W Skolimowie od 1978 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie


18.04.2018
DÜRRENMATT FRIEDRICH

(1921-1990), szwajcarski prozaik i dramaturg, którego twórczość sceniczna należała do kanonu teatrów europejskich w latach 50. i 60. Autor m.in.: „Romulusa Wielkiego" (1949), „Franka V" (1959), „Wizyty starszej pani" (1956) i „Fizyków" (1962) - najczęściej inscenizowanych dramatów, a także licznych opowiadań, słuchowisk i scenariuszy filmowych, m.in. „Kraksy" (1956). Często wiązano twórczość D. z teatrem (patrz:) Brechta, początkowo traktując poszczególne utwory dramaturga jako repliki utworów wielkiego poprzednika: „Franka V" jako odpowiedź na „Operę za trzy grosze" czy „Fizyków" jako ciąg dalszy „Życia Galileusza". Twórczość D. widziana jednak w kontekście teatru absurdu (m.in. Eugène'a Ionesco) mieści się w nurcie wyrosłym po kataklizmie II wojny światowej, który rejestruje krach kultury mieszczańskiej. D. czyni to po swojemu, sięgając przede wszystkim po środki właściwe komedii, nie cofając się przed efekciarstwem, paradoksem, parodią. Szydząc z mieszczańskiej moralności i z indywidualizmu, ukazuje swoją niewiarę w wybory etyczne człowieka.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


17.04.2018
Sztankiet teatralny

Sztankiet teatralny służy do powieszania elementów dekoracji i scenografii z możliwością ruchu pionowego. Montuje się go zwykle nad sceną, czasami również nad proscenium.
Bardzo często sztankiet dekoracyjny wykorzystywany jest do podwieszania elementów okotarowania sceny: kulis i horyzontu. Zawieszając na sztankiecie kurtynę można zrealizować jej otwieranie do góry, warunkiem jednak jest odpowiednio wysoki komin sceniczny.
Rura sztankietowa podwieszana jest do wciągarki scenicznej za pomocą atestowanych zawiesi.
Do podwieszenia sztankietów dekoracyjnych najczęściej stosuje się wciągarki linowe WB o udźwigu minimum 250kg.
Sztankiety dekoracyjne realizuje się również w połączeniu z napędem ręcznym. Ich udźwig wynosi od 100 do 250 kg. Wciągarka ręczna mocowana jest wówczas zazwyczaj na ścianie bocznej sceny na wysokości ok 120cm i posiada napęd korbowy.
BSC


16.04.2018
Debiutant

Aktor debiutujący na scenie; nazwę tę stosuje się nie tylko wobec aktora występującego po raz pierwszy, ale początkującego (pierwszy rok na scenie, okres nieoficjalnego stażu).


Tomasz Miłkowski
Słownik AITC


15.04.2018
Kabuki

Kabuki (jap.) teatr. Rodzaj tradycyjnego japońskiego dramatu ludowego, zawierającego elementy muzyki i tańca.


Słownik teatru


11.04.2018
Symbolizm

Kierunek w sztuce europejskiej rozwijający się od 2 poł. XIX wieku (S. Mallame, P. Verlaine, A. Rimbaud). Podstawowym pojęciem symbolizmu jest symbol – konstrukcja artystyczna o charakterze wieloznacznym, ujmująca poprzez metaforę, obraz lub kompozycję dźwiękową zjawiska nienależące do rzeczywistości materialnej i niewyrażalne w sposób bezpośredni, zwłaszcza wiążące się ze sferą podświadomości indywidualnej i zbiorowej (odwołanie do poetyki snów i mitów). Symbol służy przy tym nie tyle oznaczaniu i komunikowaniu owych zjawisk, co umożliwieniu doświadczenia ich. Stąd tak istotną rolę w praktyce symbolizmu odgrywały sugestia, intuicja, nastrój oraz dążenie do jednoczesnego oddziaływania przy pomocy jak największej liczby środków. Będąc sztuką przygotowanego doświadczenia, symbolizm odegrał szczególną rolę w teatrze, gdzie za jego prekursorów uważa się R. Wagnera, i F. Nietzschego. Najważniejszymi twórcami dramatu symbolistycznego byli M. Maeterlinck i W. B. Yeats, a w Polsce S. Wyspiański, S. Przybyszewski, J. Żuławski, L. Staff. Elementy symbolizmu odgrywały też ważną rolę w niektórych dramatach H. Ibsena („Dzika kaczka", 1884; „Gdy się zbudzimy spośród zmarłych", 1899), A. Strindberga („Gra snów". 1902; „Sonata widm", 1907), O. Wilde'a („Salome", 1894), G. Hauptmanna („Hanusia", 1893) i innych. W zakresie inscenizacji program symbolizmu usiłował realizować m.in. A. Appia, E.G. Craig, A.-M. Lugne-Poe i W. Meyerhold, szukający sposobów wielostronnego oddziaływania na widownię poprzez rytm, muzykę, barwę i kształt oraz przez jawnie antyrealistyczną, stylizowaną grę aktorską (w Polsce np. I. Solska).


ak
Źródło: Słownik teatru


10.04.2018
Maja Biskupska

właśc. Maria (1885-1957) aktorka związana z teatrami objazdowymi. Okresowo występowała także na stałych scenach - między innymi łódzkiej, warszawskiej (praskiej) i wileńskiej. Brak daty przybycia do Skolimowa.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie


 


09.04.2018
APOCALYPSIS CUM FIGURIS

spektakl Teatru Laboratorium Jerzego Grotowskiego (premiera 19 VII 1968) nawiązujący do Biblii, oparty na tekstach Fiodora Dostojewskiego, Thomasa S. Eliota i Simone Weil. Podstawowym motywem przedstawienia była tajemnica drugiego przyjścia Chrystusa, zapowiadanego przez św. Jana. Niezwykłość tego spektaklu-misterium, ulegającego w ciągu lat wewnętrznym przeobrażeniom, polegała też na więzi między aktorami i widzami (było ich początkowo zaledwie ok. 30), co podkreślała wspólna zajmowana przez nich przestrzeń. Obrzędowy, symboliczny charakter inscenizacji sąsiadował z jej zmysłową, niemal orgiastyczą formą.


Źródło: http://www.aict.art.pl/


07.04.2018
Charakter

(gr. charakter = wizerunek), postać literacka o wyraźnie indywidualnych rysach, w przeciwieństwie do (por.:) typu. Ch. cechuje bogata osobowość; jego działania są umotywowane psychologicznie lub/także społecznie, kieruje się głęboko zakorzenionymi wartościami etycznymi, ideowymi, estetycznymi itp. Wyróżnia się ch. dynamiczne, ulegające wewnętrznym przemianom w toku akcji (np. Andrzej Kmicic z „Potopu" Henryka Sienkiewicza, Jacek Soplica z „Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza) oraz ch. statyczne, nie zmieniające się, określone od samego początku (np. Walery z „Powrotu posła" Juliana Ursyna Niemcewicza).


Tomasz Miłkowski
AICT/IATC


06.04.2018
Janina Hollak

(1899-1969), aktorka, także aktorka lalkarka, suflerka. Związana z teatrami Kijowa i Warszawy, między innymi z Redutą Osterwy. Przez cztery lata po drugiej wojnie światowej pracowała w częstochowskim Teatrze Marionetek "Chochlik". Następnie, jako suflerka, również w Warszawie. Wdowa po scenografie Janie Hollaku (1890-1949). W Skolimowie od 1965 roku. 


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


 


05.04.2018
Koturn

Rodzaj obuwia scenicznego używanego w teatrze antycznym. Wbrew powszechnemu mniemaniu koturny noszone przez aktorów tragicznych miały płaskie i miękkie podeszwy oraz wysoką cholewkę sięgającą łydki. Buty na wysokiej podeszwie interpretowane jako element monumentalizacji sylwetki aktorskiej nosili natomiast aktorzy tragiczni w okresie hellenistycznym i rzymskim.


ak
Źródło: Słownik teatru


04.04.2018
LUDUS PASSIONIS

Ludus passionis - XIII-wieczna, najstarsza kompletna Pasja Europy Łacińskiej, monumentalny dramat liturgiczny znajdujący się w rękopisie zwanym Carmina Burana. Przedstawia ewangeliczne sceny z życia i męki Jezusa Chrystusa
Dramat opracowany jest na podstawie średniowiecznego rękopisu, zaś sposób jego realizacji nawiązuje do znanej z opisów historycznych formy teatru kościelnego (miejsca akcji rozlokowane są w różnych częściach świątyni), a w śpiewie do historycznych tradycji śpiewu sakralnego (chorał gregoriański) oraz archaicznych form śpiewu przechowanych w kulturach tradycyjnych (m.in. Bizancjum, Korsyka).
Jeden z najstarszych zabytków europejskiego teatru.


DT


 


03.04.2018
EVERYMAN

(ang. = każdy), bohater średniowiecznego moralitetu, reprezentujący ludzkość, pozbawiony cech indywidualnych (m.in. imienia, biografii), jednostka rozdzierana między siłami Dobra i Zła. Do koncepcji e. zwrócili się artyści XX w., m.in. Franz Kafka (bohater Procesu, Józef K., symbolizujący Każdego, zagrożonego przez wrogi mu świat), Samuel Beckett (bohaterowie Czekając na Godota reprezentują ludzi wystawionych na pokutę daremnego czekania na odmianę losu), Tadeusz Różewicz (patrz: Bohater w Kartotece).


02.04.2018
Berliner Ensamble

Niemiecki zespół teatralny założony w 1949 roku przez B. Brechta i H. Weigel. Pierwszą ("Matka Courage i jej dziedzi") premierą przygotował jako scena działająca przy Deutsches Theater, ale już następną ("Pan Puntila i jego pan Matti) jako odrębna instytucja, której dyrektorką została Weigel. W 1954 roku B.E. otrzymał własną siedzibę przy Schiffbauerdamm. Do śmierci Brechta w 1956 funkcjonował jako jego warszat pracy, w którym przygptpwywał kolejne premiery tekstów własnych i cudzych, a także rozwijał i doprecyzował praktyczne i teoretyczne zasady swej metody i estetyki teatralnej.


01.04.2018
Zofia Bariwńska-Kicińska

właśc. Hertz (1904-1991), aktorka. Wychowywała się w rodzinie teatralnej, córka Leonii aktorki, i Henryka aktora, reżysera, dyrekktora teatru, Barwińskich. Występowała w Poznaniu, Krakowie i Katowicach. Po wojnie głównie w teatrach warszawskich - Ateneum i Polskim. Stworzyła wiele różnorodnych kreacji, ceniono ją szczególnie za lekkie komediowe role. Występowała także w Teatrze Telewizji.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


31.03.2018
Kazimiera Horbowska

(1885 lub 1886-1957, śpiewaczka, epizodyczna aktorka. Występowała już jako kilkunastoletnia dziewczynka, początkowo na scenach warszawskich jako chórzystka, następnie w Moskwie, Petersburgu i Baku,głownie w repertuarze operetkowym, aby po zakończeniu pierwszej wojny światowej wrócić już na stale do Warszawy, gdzie związała się z teatrami rewiowymi, m.in. Qui pro Quo i Eldorado. Często jednak koncertowała w wielu miastach prowincjonalnych. W Skolimowie zamieszkała po 1951 roku.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


 


30.03.2018
Franciszka Bąkowska

(1880-1963) tancerka. Przetrwały ślady dokumentujące jej występy w repertuarze wodewilowum na scenach Kalisza i Kielc w pierwszych dwóch dekadach XX wieku oraz letnich teatrach ogródkowych Warszawy. Data przybycia do schroniska nie jest znana.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


Halina Baurska-Wiśniewska

(1914-2001), tancerka, pedagog, solistka baletu Teatru Wilekiego. Także występy zagraniczne. Po zakończeniu kariery prowadziła lekcje tańca w warszawskiej Szkole Baletowej. W Skolimowie zamieszkała w ostatnich latach życia.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


29.03.2018
Mówić do tyłu

Wypowiadać określone słowa, mając jeszcze w pamięci poprzednie słowa, poprzednią kwestię.

Źródło: Socjolekt aktorów


28.03.2018
Stanislaw Bukowski

(1903-1987), reżyser i aktor teatrów lalkowych. Przez całe życie zawodowe związany z Teatrem
Lalki i Aktora w Wałbrzychu. W Skolimowie zamieszkał dwa lata przed śmiercią.


Źródło: G. Michalik, "Hamlet w stanie spoczynku. Rzecz o Skolimowie"


Książka tygodnia

Słownik biograficzny teatru polskiego, tom III: 1910-2000
Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk,
Praca zbiorowa

Trailer tygodnia