Adam Dobosz (1885 - 1952)

Śpiewak, reżyser, dyrektor teatru, pedagog.

Urodził się 3 sierpnia 1885 w Żyrakowie, powiat Dębica. Zmarł 20 listopada 1952 w Warszawie.

Był synem dzierżawcy majątku ziemskiego Władysława Dobosza i Anny z Braunów, mężem śpiewaczki Walerii Markowskiej. Przez dwa lata studiował prawo. Śpiewu uczył się w konserwatorium w Krakowie u Mieczysława Horbowskiego. Brał udział w popisach uczniów Polskiej Szkoły Operowej J. Marso na scenie Teatru Miejskiego w Krakowie: 29 maja 1908 śpiewał partie Turiddu ("Rycerskość wieśniacza") i Beppa ("Pajace"), a 29 stycznia 1909 partię Jontka ("Halka").

Debiutował 25 czerwca 1909 w Teatrze Miejskim we Lwowie (w partii Jontka); został zaangażowany i występował tam do 1914. Wraz z zespołem opery lwowskiej co roku wyjeżdżał w lecie na występy do Krakowa. 17 sierpnia 1913 poślubił znaną później śpiewaczkę operetkową Walerię Markowską. W 1914 został zaangażowany do Teatru Wielkiego w Warszawie i występował tu do wybuchu II wojny światowej. Był czołowym wykonawcą tenorowych partii liryczno-dramatycznych w ówczesnym repertuarze; śpiewał też niekiedy w operetkach. Wyspecjalizował się w rzadko wówczas uprawianym repertuarze oratoryjnym i w pieśniarstwie.

Od 1 stycznia 1916 do 8 czerwca tego roku, w okresie kryzysu kierownictwa Teatru Wielkiego, należał do zarządu sprawującego dyrekcję i reżyserię teatru. 2 czerwca 1934 obchodził na scenie Teatru Wielkiego jubileusz dwudziestopięciolecia pracy artystycznej śpiewając partię Oktawia w premierze "Giuditty". W 1934 był (obok Z. Mossoczego) współdyrektorem Opery Warszawskiej. Gościnnie występował m.in. we Lwowie (3-6 grudnia 1925), Krakowie (21 lipca-17 sierpnia 1925 z zespołem Opery Warszawskiej; sam: 12-17 grudnia 1934, styczeń-marzec 1935, marzec-wrzesień 1936, listopad 1938, luty 1939) i w Gdańsku w programach składanych (1923, 1925). W 1937 i 1938 występował także dorywczo w Teatrze Wielkim we Lwowie. Okupację hitlerowską spędził w Warszawie, gdzie w 1941-44 występował w jawnym Teatru Miasta Warszawy (śpiewał w operetkach).

Po II wojnie światowej został zaangażowany do Opery Śląskiej w Bytomiu. Śpiewał tam partie charakterystyczne (Pan Damazy - "Straszny dwór") i reżyserował kilka oper, m.in. "Halkę" (14 czerwca 1945), a w sezonie 1945/46, 1946/47 m.in. "Straszny dwór", "Madame Butterfly". W 1945-52 był profesorem śpiewu solowego w PWSM w Katowicach. Przeniósł się jednak do Warszawy, gdzie od 1950 był profesorem i dziekanem wydziału wokalnego PWSM.

Należał do najwybitniejszych i najbardziej lubianych polskich śpiewaków operowych z 1914-39. Wrodzony wdzięk, duża kultura muzyczna i aktorska oraz dobre warunki zewnętrzne zapewniały mu sukcesy w operze, operetce i na estradzie koncertowej. Obdarzony pięknym głosem tenorowym i wybitną muzykalnością, posiadał słuch absolutny. Był przede wszystkim znakomitym interpretatorem partii lirycznych, ale moc i barwa głosu pozwalały mu też z powodzeniem śpiewać partie bohaterskie (szczególnie w okresie 1915-18).

Jego ogromny repertuar liczył ponad sto partii; ważniejsze z nich: Jontek ("Halka"), Stefan ("Straszny dwór"), Kazimierz ("Hrabina"), Faust ("Faust"), Janek ("Sprzedana narzeczona"), Cavaradossi ("Tosca"), Pinkerton ("Madame Butterfly"), Alfred ("Traviata"), Rudolf ("Cyganeria"), de Grieux ("Manon"), Eros ("Eros i Psyche"), Minstrel ("Konrad Wallenrod"), Pasterz ("Król Roger"), Almaviva ("Cyrulik sewilski"), Leński ("Eugeniusz Oniegin"), Książę ("Rigoletto"), Raul ("Hugonoci"), Don Jose ("Carmen"), Eleazar ("Żydówka"), Canio ("Pajace"). Śpiewał też partie operetkowe, m.in. Księcia ("Noc w Wenecji"), Orfeusza ("Orfeusz w piekle"). Występował w filmach polskich: „Szyb L-13" w reżyserii Leonarda Buczkowskiego (1932), „Książątko" w reżyserii Konrada Toma i Stanisława Szebego (1937), „Szczęśliwa 13-ka" w reżyserii Mariana Czauskiego (1938).

Był zasłużonym członkiem ZASP.

Źródło: Słownik Biograficzny Teatru Polskiego, FilmPolski

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
20 listopada 2019
Portrety
Adam Dobosz

Książka tygodnia

Tajemnicze dziecko
Wydawnictwo Media Rodzina
E.T.A. Hoffmann (Ernst Theodor Amadeus Hoffmann)

Trailer tygodnia