Jakób Hempiński (1749 - 1829)

Aktor teatralny.

Urodził się 23 lipca 1749 pod Poznaniem. Zmarł 11 września 1829 w Warszawie.

Uczył się w szkole jezuickiej we Wschowie. Od ok. 1768 pracował jako pisarz w kancelarii księcia Sułkowskiego w Rydzynie; występował także w teatrze dworskim, wyróżniając się w komediach Franciszka Bohomolca. Po przeniesieniu zespołu rydzyńskiego do Warszawy debiutował w 1774 w warszawskim Teatrze Narodowym antrepryza (prywatne przedsiębiorstwo teatralne) Sułkowskich w epizodycznej roli w komedii "Małżeństwo z kalendarza". W teatrach warszawskich występował stale do 1781. Początkowo grał tylko role drugorzędne.

Wojciech Bogusławski tak opisał ten okres: "Hempiński mając zawsze przed sobą silnego wtedy przez opinią rywala, Świerzawskiego, ledwo do pomniejszych ról pacholików, masztalerzy i tym podobnych mógł się docisnąć. Szczęściem dla niego przełożono kilka sztuk, w których dwóch waletów mają prawie równie znaczące role, jakimi były "Przeszkoda nie przewidziana" i inne, albo takie, w których przeciwnik jego inną główną rolą zajęty, zostawiał mu pole popisania się w roli waleta, jako to "Bliźnięta", "Świętoszek" i tam dalej, podały mu sposobność i doskonalenia swojej zdatności, i mocniejszego publiczności przekonania o wrodzonym jego talencie".

Na początku 1781 Hempiński występował w zespole Agnieszki i Tomasza Truskolaskich we Lwowie, potem wrócił do Warszawy. W 1784 wyjechał wraz z Wojciechem Bogusławskim do Grodna, a w 1785 do Dubna. Od końca 1785 do 1790 występował w Wilnie; należał wówczas wraz z Bogusławskim i Salomeą Deszner do spółki kierującej teatrem, zajmował się także wychowaniem młodzieży aktorskiej. W 1790 wrócił do Warszawy, gdzie występował kolejno w Teatrze Narodowym (1790-94), w zespole B. Tuczempskiego (1794-95), A. i T. Truskolaskich (1796-99) i znowu w Teatrze Narodowym pod kierownictwem Wojciecha Bogusławskiego (od jesieni 1799 do kwietnia 1814).

Od 1807 występował tylko sporadycznie, pracując także jako kasjer i nadzorca wejść na widownię. W 1810 został wpisany na listę aktorów wysłużonych i odtąd wcale nie występował. 11 kwietnia 1824 obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia działalności artystycznej (był to pierwszy jubileusz w Teatrze Narodowym); jednak nawet z tej okazji nie wystąpił na scenie.

Należał do najwybitniejszych aktorów swego czasu. "Mylnie uprzedzony - jak pisze Bogusławski - o niezgrabności swojej postaci ciała" Hempiński przyjmował początkowo tylko takie role, w których mógł wystąpić w ubiorze polskim. W stroju francuskim ukazał się po raz pierwszy w komedii "Amant, autor i sługa". Obdarzony wrodzoną vis comica i wyrazistą mimiką grał role charakterystyczne, takie jak: Prostaczkiewicz "Mieszczanin szlachcicem", Fircyk "Fircyk w zalotach", Krętosz "Balik na kredyt", Szerepeta "Kulig", Ekonom "Nienawiść ludzi i żal", Pedrillo "Pustelnik na wyspie Formentera", Adwokat "Indianie w Anglii", Frontyn "Bigos hultajski", Ksiądz "Rozbójnicy", Postylion "Zoe". Zasłynął jako Figaro w "Cyruliku sewilskim" (1779) oraz w "Weselu Figara" (Wilno 1786). W Wilnie występował ponadto w operach - choć nie znał nut i uczył się tylko ze słuchu - śpiewając następujące partie: Paniotta "Fraskatanka", Lumaka "Szkoła zazdrosnych", Kowal "Miłość rzemieślnicza", Don Lopez "Wyspa Alcyny".

Źródło: Słownik biograficzny teatru polskiego

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
11 września 2019

Książka tygodnia

Osobliwy dom pani Peregrine. Tom 4. Mapa dni
Wydawnictwo Media Rodzina
Ransom Riggs

Trailer tygodnia

„Viva La Mamma" - reż....
Roberto Skolmowski