Jan Frycz (1954)

Aktor teatralny, filmowy, telewizyjny, radiowy i dubbingowy.

Urodził się 15 maja 1954 w Krakowie.

Ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Ludwika Solskiego w Krakowie w 1978. W latach 1989–2006 był aktorem Teatru Starego w Krakowie. Od 2006 jest aktorem Teatru Narodowego w Warszawie. W latach 80. i później stworzył wiele docenionych przez krytykę i publiczność ról w przedstawieniach m.in. Krystiana Lupy, Jerzego Grzegorzewskiego i Jerzego Jarockiego. Równie dobrze czuje się w repertuarze klasycznym, co eksperymentalno-awangardowym.

Jest jednym z najbardziej aktywnych i najpopularniejszych polskich aktorów początku XXI wieku.

W teatrze zadebiutował w 1978 roku rolą Edmunda w Damach i huzarach Aleksandra Fredry w reżyserii Mikołaja Grabowskiego na deskach krakowskiego Teatru im. Juliusza Słowackiego.

Po studiach należał do zespołu scen warszawskich: Teatru Narodowego (1982-1983) oraz Teatru Polskiego (1983-1984). Od 1984 do 1989 roku był aktorem Teatru im. Słowackiego w Krakowie, a w 1989 roku związał się z Teatrem Starym. W 2006 roku przeszedł do Teatru Narodowego w Warszawie. W 2007 roku zagrał tragikomiczną postać Iwana Nikołajewicza Zachedryńskiego w „Miłości na Krymie" Sławomira Mrożka w reżyserii Jerzego Jarockiego. Reżyser, za zgodą autora sztuki, nieco zmodyfikował dramat konkretnie pod tę inscenizację.

Przez wielu recenzentów i krytyków teatralnych uważany jest za jednego z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia. W swoim bogatym dorobku ma wiele ról z rosyjskiej klasyki, m.in. Pieriedonowa w Małym biesie Sołoguba (1985), Astrowa w Wujaszce Wani (1993) i Wierszynina w Trzech siostrach (2001) Antona Czechowa, Pozdnyszewa w Sonacie kreutzerowskiej Lwa Tołstoja (1998). U Krystiana Lupy zagrał Iwana w Braciach Karamazow Fiodora Dostojewskiego (1990 i 1999) oraz Poncjusza Piłata w Mistrzu i Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (2002).

Z Lupą współpracował zresztą wielokrotnie. Zagrał w jego Nadobnisiach i koczkodanach Witkacego (1977), Malte albo tryptyku marnotrawnego syna według prozy Rilkego (1991) i – przede wszystkim – w Lunatykach. Eschu, czyli Anarchi Brocha (1995), gdzie zdaniem wielu recenzentów stworzył jedną z najlepszych ról w całej swojej karierze.

Wystąpił również w klasyce literatury polskiej (m.in. Sawa w Śnie srebrnym Salomei Juliusza Słowackiego, 1992; ksiądz Piotr w Dziadach Adama Mickiewicza 1995) oraz światowej (m.in. Lear w Królu Learze Williama Szekspira 2000; Mozart w Amadeuszu Petera Shaffera; Adrian Leverkuhn w Doktorze Faustusie Thomasa Manna).

Aktor pojawia się również w Teatrze Telewizji. Grał w przedstawieniach m.in. Kazimierza Kutza (Astrow w Wujaszku Wani, 1994), Andrzeja Domalika (Mikołaj w Płatonowie Czechowa, 1992), Laco Adamíka (Edyp w Królu Edypie Sofoklesa, 1992), Jana Englerta (Hamlet w „Hamlecie" 1985, Iwanow w Iwanowie, 1995; Marek Antoniusz w Juliuszu Cezarze, 2005) czy Krystyny Jandy (Gilles w Małych 

W filmie zadebiutował w Dagny (1976) Haakona Sandøy. W drugiej połowie lat 70. i w latach 80. skupił się głównie na pracy w teatrze, w filmie grywał niewiele, najczęściej role epizodyczne. Pamiętane role z tego okresu to: infantylny, egoistyczny uwodziciel w Zielonej miłości (1978) Stanisława Jędryki, brutalny ubek w Wiernych bliznach (1981) i słaby dorobkiewicz w Wielkim Szu (1982) Sylwestra Chęcińskiego.
Najciekawsze i najbardziej doceniane role filmowe stworzył w latach 90. i później. Grywał bohaterów bardzo różnego typu. Najbardziej wyraziste kreacje Frycza to postaci skupionych, tłumiących emocje neurotyków. Uznanie przyniosła mu odważna rola egzaltowanego, wypalonego homoseksualisty w Egoistach (2000) Mariusza Trelinskiego, a także zagubionego na granicy snu i rzeczywistości przedwojennego inteligenta w Pożegnaniu jesieni (1990) również Trelińskiego, zdesperowanego partyzanta w Tam i z powrotem (2001) Wojciecha Wójcika, pułkownika, który w czasie II wojny światowej popada w depresję i nie może dalej walczyć w Pornografii (2003) Jana Jakuba Kolskiego, despotycznego ojca w Pręgach (2004) Magdaleny Piekorz oraz – ostatnio – makiawelicznego adwokata w Bezmiarze sprawiedliwości (2006) Wiesława Saniewskiego. Popularność zdobył dzięki postaci amanta w Damie kameliowej (1994) Jerzego Antczaka.
Bardzo często pojawia się na drugim planie i w epizodach, w produkcjach zarówno ambitnych (Jerzy w Spisie cudzołożnic Jerzego Stuhra, Jefimow w Łagodnej Trelińskiego, malarz Jeremi w Dwu księżycach Andrzeja Barańskiego, komendant w Czarnych słońcach Zalewskiego), jak i tych przeznaczonych dla masowego widza (mąż Judyty w Nigdy w życiu!, Bobicki w Zakochanych, nierozgarnięty bandyta w To ja, złodziej, producent disco polo w Kochaj i rób co chcesz). Nie unika seriali, chociaż konsekwentnie rezygnuje z gry w długich tasiemcach i operach mydlanych.

Jan Frycz jest w trzecim związku małżeńskim, ma sześcioro dzieci z pierwszego i drugiego małżeństwa. Córkami są aktorki Gabriela Frycz i Olga Frycz.

Odznaczenia i nagrody:
1980 - Wrocław - XXI FPSW - wyróżnienie za rolę Madana w przedstawieniu "Sto rąk, sto sztyletów" Jerzego Żurka w Teatrze im.Juliusza Słowackiego w Krakowie
1986 - Nagroda przewodniczącego Komitetu d/s PRiTV za osiągnięcia w Teatrze TV
1990 - Nagroda im.Aleksandra Zelwerowicza za rolę w przedstawieniu "Opis obyczajów..." ks. Jędrzeja Kitowicza w Teatrze STU i rolę Iwana w "Braciach Karamazow" Fiodora Dostojewskiego w Starym Teatrze im.Heleny Modrzejewskiej w Krakowie
1991 - Kalisz - XXI KST - nagroda główna (zespołowa) za rolę w przedstawieniu "Opis obyczajów..." wg ks. Jędrzeja Kitowicza w Teatrze STU w Krakowie
1996 - II Ogólnopolski Konkurs na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej -nagroda za rolę Witkacego-Walpurga w przedstawieniu "Grzebanie" Jerzego Jarockiego w Starym Teatrze im.Heleny Modrzejewskiej w Krakowie
1998 - Rzeszów - XXXVII RST - zwycięstwo w plebiscycie publiczności za rolę Pozdnyszewa w "Sonacie Kreutzerowskiej" wg Lwa Tołstoja (Teatr im.Juliusza Osterwy w Lublinie i Teatr STU w Krakowie)
1998 - Gorzów Wlkp.- XVI GST - nagroda im.Byrskich za rolę Pozdnyszewa w przedstawieniu "Sonata Kreutzerowska" wg Lwa Tołstoja (Teatr im.Juliusza Osterwy w Lublinie i Teatr STU w Krakowie), (ex aequo z Joanną Szczepkowską)
1999 - Złota Maska (Kraków)
2001 - Kalisz - XLI KST - nagroda za rolę tytułową w przedstawieniu "Król Lear" Williama Shakespeare'a w Teatrze Nowym w Łodzi
2003 - Gdańsk - XXVIII FPFF - nagroda za drugoplanową rolę męską - za rolę Siemiana w filmie "Pornografia"
2004 - Orzeł - Polska Nagroda Filmowa za najlepszą drugoplanową rolę męską - za rolę Siemiana w filmie "Pornografia"
2005 - Orzeł - Polska Nagroda Filmowa za najlepszą drugoplanową rolę męską - za rolę Andrzeja Winklera w filmie "Pręgi"
2005 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w pracy artystycznej
2006 - Sopot - VI Festiwal Teatru PR I Teatru TVP - nagroda za rolę Marka Brutusa w przedstawieniu Teatr TV "Juliusz Cezar" Williama Shakepseare'a
2007 - Sopot - VII Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" - wyróżnienie aktorskie za rolę Harry'ego w spektaklu "Kolekcja" w reżyserii Marcina Wrony
2008 - Batumi (Gruzja) - III Międzynarodowy Art House - Nagroda za rolę w filmie "Bezmiar sprawiedliwości"
2011 - Sopot - Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" - Grand Prix dla widowiska "Kontrym" - nagroda za rolę Bolesława Kontryma "Żmudzina"
2013 - Sopot - XIII Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" - Grand Prix za przedstawienie "Tango" (za rolę)
2014 - Sopot - XIV Festiwal Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej "Dwa Teatry" - nagroda za rolę Iwana Nikołajewicza Zachedryńskiego w przedstawieniu "Miłość na Krymie"
2015 - Warszawa - XXXV Warszawskie Spotkania Teatralne - najlepszy aktor według serwisu Teatr dla Was
2015 - Złoty Medal Gloria Artis - Zasłużony Kulturze

Źródła: FilmPolski, Wikipedia, E-teatr

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
15 maja 2019
Portrety
Jan Frycz

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...