Jerzy Jarocki (1929 - 2012)

Reżyser teatralny i telewizyjny, dramaturg, tłumacz, scenarzysta, pedagog. Jedna z najważniejszych postaci polskiego teatru.

Urodził się 11 maja 1929 roku. Zmarł 10 października 2012 roku w Warszawie.

Uczył się aktorstwa w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie. Reżyserii uczył się w Moskiewskiej Akademii Teatralnej (Rosyjski Uniwersytet Sztuki Teatralnej – GITIS) pod kierunkiem Nikołaja Gorczakowa – współpracownika Konstantego Stanisławskiego.

Jako aktor, debiutował w spektaklu dyplomowym w PWST rolą Księżyka w „Apelacji Villona" Kazimierza Barnasia w lipcu 1952, a jako reżyser, w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach w „Balu manekinów" Bruna Jasieńskiego 21 lipca 1957.

W początkowym okresie pracy reżyserskiej związany był z teatrem w Katowicach. W latach 1957–1963 wyreżyserował tam m. in. spektakle: „Miłość i gniew" Johna Osborne'a (16 listopada 1957), „Nie igra się z miłością" Alfreda de Musset (6 marca 1958), „Policja" Sławomira Mrożka (6 września 1958), „Nasze kochane dziatki" Nicola Manzari (18 października 1958), „Wieża samotności" Roberta Ardrey'a (10 października 1959), „Widok z mostu" Arthura Millera (19 marca 1960), „Po długim dniu zapada noc" Eugene O'Neill'a (19 lutego 1961), „Śmierć Gubernatora" Leona Kruczkowskiego (27maja 1961), „Frank V" Friedricha Dürrenmatta (29 czerwca 1962) i „Łaźnia" Włodzimierza Majakowskiego (31 października 1963).

Ostatni raz w Teatrze Śląskim zaprezentował swoje „Tango" Sławomira Mrożka z Teatru Narodowego w ramach katowickich Interpretacji (3 kwietnia 2011). A jego ostatnia premiera na Śląsku, to „Król Ubu" Krzysztofa Pendereckiego wystawionego przez Waldemara Zawodzińskiego w Operze Śląskiej (premiera 3 kwietnia 2016) do którego Jerzy Jarocki napisał libretto.

6 kwietnia 1960 w Studenckim Teatrze Gliwice przy Politechnice Śląskiej odbyła się światowa prapremiera „Ślubu" Witolda Gombrowicza w reżyserii Jerzego Jarockiego i w scenografii Krystyny Zachwatowicz. Mimo, iż spektakl został wyprodukowany w pozainstytucjonalnym zespole, stał się od razu wydarzeniem teatralnym w skali kraju i zapewne również dlatego po pięciu przedstawieniach cenzura zakazała dalszych wystawień. „Ślub" został uznany przez krytyków za najciekawszy spektakl w teatrze studenckim w 1960. Po zamknięciu, inscenizacja została przeniesiona i wznowiona w Paryżu.

W inscenizacjach Jarockiego dominuje literatura współczesna - Eugene O'Neill, Arthur Miller, Sławomir Mrożek, Friedrich Dürrenmatt, Włodzimierz Majakowski. Do ulubionych autorów Jarockiego należą: Stanisław Ignacy Witkiewicz, Witold Gombrowicz oraz Tadeusz Różewicz. Inscenizacja „Matki" Witkacego z Ewą Lassek w roli głównej, zrealizowana dla Teatru Telewizji w 1976 roku, powszechnie uznana została za kanoniczną. Podobną opinią cieszy się "Życie jest snem" Calderona de la Barca (Stary Teatr, 1983), "Ślub" Gombrowicza ze Starego Teatru (1991) z wybitną rolą Jerzego Radziwiłowicza oraz "Pułapka" z Teatru Polskiego we Wrocławiu (1992). Jarocki wyreżyserował prapremiery większości dramatów Tadeusza Różewicza: "Wyszedł z domu", "Moja Córeczka", "Stara kobieta wysiaduje", "Na czworakach".

Lata dziewięćdziesiąte były dla reżysera okresem szczególnym - właśnie wtedy powstały uznane inscenizacje "Płatonowa" Antoniego Czechowa, "Kasi z Heilbronnu" Heinricha von Kleista i "Wujaszka Wani" Czechowa w Teatrze Polskim we Wrocławiu, a także "Grzebania" według Witkiewicza oraz "Fausta" Johanna Wolfganga Goethego w Starym Teatrze w Krakowie.

Jarocki wyreżyserował także "Wujaszka Wanię" Antoniego Czechowa (Teatr Polski we Wrocławiu, 2000). Wkrótce ponownie sięgnął po najbardziej frapujących go autorów. Powrócił do "Szewców" Witkacego. Spektakl "Trzeci akt" przygotował najpierw ze studentami krakowskiej szkoły teatralnej (2002), a potem na scenie Starego Teatru (2002). W 2004 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie wyreżyserował wybitny spektakl "Błądzenie" (wersja telewizyjna - 2008), swoistą summę dotyczącą zmagań z twórczością Witolda Gombrowicza, oparty na wielu tekstach autora "Ferdydurke", także m.in. na świadectwach z tomu "Gombrowicz w Europie".

Ostatnie prace reżyserskie Jarockiego to kolejne spektakle przygotowane na deskach Narodowego - "Kosmos" Gombrowicza (2005) i "Miłość na Krymie" Sławomira Mrożka (2007), "Tango" Mrożka (2009), "Sprawę" wg "Samuela Zborowskiego" Słowackiego (2011).

W ostatnich dniach przed śmiercią zakończył zdjęcia do telewizyjnej rejestracji "Tanga". W Teatrze Narodowym pracował nad autorskim przedstawieniem "Węzłowisko", którego premiera była przewidziana na wiosnę 2013 roku.

W teatrach dramatycznych jako reżyser, inscenizator, tłumacz, autor libretta i aktor zrealizował ponad 120 spektakli.

W Teatrze Telewizji rozpoczął od realizacji „Miłości i gniewu Johna Osborne'a (8 stycznia 1958), a w dziesięć lat później zrealizował jeden z najrzadziej inscenizowanych dramatów Williama Szekspira „Cymbelin" (12 lipca 1968).
Kolejne spektakle telewizyjne to m. in.: „Życie jest snem" Pedro Calderona de la Barki (11 stycznia 1988), „Non-stop-show" Tadeusza Różewicza (3 października 1991), „Ślub" Witolda Gombrowicza (7 grudnia 1992), „Kasia z Heilbronnu albo próba ognia" Heinricha von Kleista (13 grudnia 1995), „Płatonow - Akt pominięty" Antoniego Czechowa (10 września 1998), „Grzebanie" wg swojego scenariusza (19 września 1999), „Historia PRL według Mrożka" (13 grudnia 1999), „Kosmos" Witolda Gombrowicza (5 września 2006), „Błądzenie" Witolda Gombrowicza (12 maja 2008) i telewizyjna wersja „Tanga" (10 grudnia 2012).

Przedstawienia Jerzego Jarockiego charakteryzują się realizmem, dogłębną, matematyczną wręcz analizą teksu i wyjątkowo pieczołowitym jego odczytaniem. Jarocki wydobywa uniwersalny aspekt inscenizowanych przez siebie utworów, ściśle komponuje wszystkie elementy spektaklu począwszy od scenografii, kostiumów, po muzykę, skończywszy na aktorach, od których reżyser żąda całkowitego podporządkowania się swojej wizji.

Jarocki reżyserował także zagranicą, między innymi na deskach Schauspielhaus Zurych(ang.) (1972, 1973, 1984), Monachijskiego Kammerspiele(niem.) (1975), Teatrze im. Samuiła Cwillinga w Czelabińsku (1976), Belgradzkiego Dramsko Pozorište (ang.) (1979, 1981), Dramsko Centar w Nowym Sadzie (1982), Schauspielhaus Wuppertal(niem.) (1982), Teatrze w Niszu (1983), Staatstheater Nürnberg(niem.) (1984), Zvezdara Teater Belgrad(serb.) (1986)[7].

Za popularyzację polskiego teatru na świecie został wyróżniony Nagrodą Sekcji Krytyków Teatralnych PO ITI w 1984 roku.

Od 1966 roku Jerzy Jarocki był wykładowcą w krakowskiej PWST. Był autorytetem, wychowawcą i mentorem wielu polskich aktorów. Od 1991 był profesorem tej uczelni. W 1994 został przyjęty w poczet członków Polskiej Akademii Umiejętności.

Jego prochy spoczęły w Alei Zasłużonych Cmentarza Rakowickiego w Krakowie.

Źródła: Culture.pl, E-teatr, Wikipedia

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
10 października 2018
Portrety
Jerzy Jarocki

Książka tygodnia

Aktorki. Odkrycia
Społeczny Instytut Wydawniczy Znak
Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia