Jerzy Śliwa (1909 - 1993)

Aktor teatralny, filmowy i radiowy, ilustrator muzyczny i reżyser teatralny.

Urodził się 24 sierpnia 1909 w Solcu nad Wisłą. Zmarł 28 września 1993 w Zielonej Górze.

Kształcił się w Instytucie Muzycznym w Lublinie. Debiutował w sezonie 1938/39 w objazdowym Teatrze Wołyńskim im. Słowackiego z siedzibą w Łucku. W czasie okupacji był kelnerem w lubelskiej kawiarni "U Aktorów", a potem więźniem obozu koncentracyjnego w Oranienburgu.

Tuż po II Wojnie Światowej znalazł się w Lublinie w Teatrze Zespołu Aktorskiego, gdzie zilustrował muzycznie „Jeńców" Lucjana Rydla w reżyserii Ireny Ładosiówny (premiera 29 sierpnia 1944). Pierwszą aktorską rolę (Bukańskiego) zagrał w spektaklu „Uciekła mi przepióreczka" Stefana Żeromskiego w reżyserii Ireny Ładosiówny (premiera 27 października 1944) w Teatrze Zrzeszenia Aktorskiego 20 marca 1945 zamienionego w Teatr Miejski w Lublinie. 8 maja 1945 już w tym teatrze pod pierwszą dyrekcją Antoniego Różyckiego zagrał postać Dra Edwarda Wolfiego w „Maturze" Laszlo Fodora w reżyserii Gustawy Błońskiej.

W 1945 był słuchaczem Studia Dramatycznego uruchomionego przy Teatrze Miejskim w Lublinie i do 1949 grał na deskach tego teatru. Ostatnią rolą była postać Karola Condomine'a w „Seansie" Noela Cowarda w reżyserii Zofii Modrzewskiej (premiera 11 czerwca 1949).

Po przejściu do gdańskiego Teatru Wybrzeże rozpoczął karierę spektaklem „Okno" (Stariczkow) Leonida Rachmanowa i Eugeniusza Ryssa w reżyserii Czesława Strzelackiego (premiera 30 września 1949), asystował reżyserowi Dobiesławowi Damięckiemu jednocześnie grając Jana w „Fantazym" Juliusza Słowackiego (premiera 3 grudnia 1950), a w „Melodramacie" Janusza Warmińskiego wyreżyserowanym przez Zygmunta Hübner zagrał Juliusza Wronckiego (premiera 31 grudnia 1955).

W olsztyńsko-elbląskim „Jaraczu" sam wyreżyserował „Intrygę i miłość" Fryderyka Schillera (premiera 10 kwietnia 1955).

Spektaklem „Głupi Jakub" Tadeusza Rittnera (Doktor) w reżyserii Krystyny Tyszarskiej (premiera 27 czerwca 1958) zakończył współpracę z gdańskim teatrem i dołączył do zespołu Teatru Ziemi Pomorskiej w Bydgoszczy i Toruniu gdzie 14 lutego 1959 na „Scenie Bydgoszcz" zagrał Leontesa w „Opowieści zimowej" Williama Szekspira w reżyserii Hugona Morycińskiego. W 1960 (26 listopada) w Bydgoszczy wyreżyserował „Świerszcza za kominem" Charlsa Dickensa.

W 1961 rozłączono ten teatralny kombinat. W Teatrze Polskim w Bydgoszczy zagrał Przemoc (Kratos) w spektaklu „Prometeusz w okowach" Ajschylosa w reżyserii Stanisława Bugajskiego (premiera 2 grudnia 1961), a pobyt w Bydgoszczy zakończył rolą Baptysty w „Poskromieniu złośnicy" Williama Szekspira, asystując reżyserowi Bohdanowi Porębie (premiera 24 maja 1962) oraz rolą Waltera "Karawaniarza" w „Operze za trzy grosze" Bertolta Brechta w reżyserii Konrada Swinarskiego i Barbary Witek (premiera 12 lipca 1962).

W latach 1963-68 i 1972-74 był dość płodnym aktorem Lubuskiego Teatru im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze gdzie wystąpił w 26 spektaklach m. in. „Grube ryby" Michała Bałuckiego rola Pagatowicza i asystent reżysera Mariana Wyrzykowskiego (premiera 11 kwietnia 1965), „Zemsta" Aleksandra Fredry (Rejent Milczek) w reżyserii Eugeniusza Aniszczenki (premiera 29 września 1965), „Meteor" (Wielki Muheim) w reżyserii Jerzego Hoffmanna (premiera 29 marca 1968), „Niespodzianka" (Ojciec) Karola Rostworowskiego w reżyserii Ewy Kołogórskiej (premiera 25 maja 1968).

W tym samym roku ale już w Teatrze im. Wilama Horzycy w Toruniu wystąpił w „Przedwiośniu" Stefana Żeromskiego (Gajowiec) w reżyserii Hugona Morycińskiego (premiera 9 listopada 1968). W „Ożenku" Mikołaja Gogola zagrał Żewakina w reżyserii Hugona Morycińskiego (premiera 27 czerwca 1970), Don Luisa w „Don Juanie" Molièra w reżyserii Krzysztofa Rościszewskiego (premiera 27 marca 1971), a rola Majora w „Panu Geldhabie" Aleksandra Fredry w reżyserii Krzysztofa Rościszewskiego (premiera 11 listopada 1971) była ostatnią w tym teatrze.

W 1972 powrócił do Lubuskiego Teatru im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze gdzie został zaangażowany do roli Grebeauvala w realizacji sztuki Fritza Hochwaldera „Oskarżyciel publiczny" w reżyserii Jerzego Hoffmanna (premiera 25 marca 1972).

Karierę teatralną zakończył w Zielonej Górze grając Wujka w „Czarnej róży" Juliana Stryjkowskiego w reżyserii Romana Kłosowskiego (premiera 22 lutego 1975).

W latach 1969-1976 zagrał w kilku słuchowiskach Teatru Polskiego Radia m. in. „Bracia ślubni" Zygmunta Kaczkowskiego (Podkomorzy Karśnicki) w reżyserii Zenona Jarugi (premiera 16 marca 1969), „Chołodziec" Janusza Koniusza (Ojciec) w reżyserii Jerzego Glapy (premiera 15 sierpnia 1976).

Wziął także udział w czterech filmach: „Załoga" w reżyserii Jana Fethke (1951), „Wolne miasto" w reżyserii Stanisława Różewicza (1958), „Krzyż walecznych" w reżyserii Kazimierza Kutza (1958) i „Odezwij się" w reżyserii Ryszarda Żuromskiego.

Nagrody i odznaczenia:
1975 - Wrocław - XVI Festiwal Polskich Sztuk Współczesnych - nagroda za rolę epizodyczną w przedstawieniu "Czarna róża" w Lubuskim Teatrze w Zielonej Górze.
1957 - Złoty Krzyż Zasługi.

Źródła: E-teatr, FilmPolski, Culture.pl

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
28 września 2019
Portrety
Jerzy Śliwa

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...