Mieczysława Ćwiklińska (1879 - 1972)

Aktorka teatralna, filmowa i radiowa, śpiewaczka (sopran).

Właściwie Mieczysława Trapszo, pseudonim Gryf, Lińska. Urodziła się 1 stycznia 1879 w Lublinie, zmarła 28 lipca 1972 w Warszawie.

Pochodziła ze słynnego polskiego rodu teatralnego Trapszów. Była córką Marcelego Trapszy i Aleksandry Trapszo z Ficzkowskich. Wykształcenie wokalne zdobyła w Paryżu u Jana Reszke.

Na scenie teatralnej zadebiutowała 2 grudnia 1900 w roli Helenki w „Grubych rybach" Michała Bałuckiego w Teatrze Ludowym w Warszawie. Od tego czasu była członkiem zespołu operetki Warszawskich Teatrów Rządowych. 5 stycznia 1901 wystąpiła po raz pierwszy w Teatrze Nowości jako Kasia („Gwałtu, co się dzieje"). W latach 1907–1908 przebywała w Paryżu, gdzie kształciła głos u prof. Giulianiego. Od 1909 roku nagrywała dla Syreny Rekord. W czasie I wojny światowej występowała za granicą (Francja, Rosja). Do kraju powróciła w 1918. Od 1922 należała do zespołu Teatru Polskiego, później do Teatru Narodowego. W tym okresie była primadonną operetko­wą i ulubienicą Warszawy. W sezonie 1926/1927 wraz z Antonim Fertnerem utworzyła teatr komedii i farsy "Teatr Ćwiklińskiej i Fertnera" w Warszawie przy Nowym Świecie 63.

W filmie zadebiutowała w wieku 54 lat rolą Idalii w filmie „Jego ekscelencja subiekt" (1933). Wystąpiła w wielu polskich filmach, była uznawana za jedna z najwybitniejszych aktorek komediowych. Została odznaczona Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej. Znana była głównie jako aktorka komediowa i charakterystyczna. Często grała role kobiet starszych, o zabarwieniu charakterystycznym. Tworzyła postaci zabawne, a nawet karykaturalne. W początkach drogi artystycznej Ćwiklińska występowała też w rolach operetkowych i operowych w Warszawie, Berlinie i Dreźnie.

W czasie okupacji niemieckiej pracowała w Warszawie jako kelnerka w kawiarniach "Cafe Bodo" i "U Aktorek". Podczas Powstania Warszawskiego była w Leśnej Podkowie, po jego upadku pojechała do Zakopanego.

Po II wojnie światowej zamieszkała w Krakowie gdzie też występowała, a od 1950 roku aż do śmierci grała w Warszawie w Teatrze Polskim i Nowym. Jej rola Babki w spektaklu „Drzewa umierają stojąc" zagrana po raz pierwszy 1 listopada 1958 Teatrze Rozmaitości była jej ostatnią słynną rolą. Aktorka grała ją do kwietnia 1971 roku, występując w niej około 1500 razy. Jej jubileusz siedemdziesięciolecia pracy aktorskiej miał miejsce 2 grudnia 1970 w Lublinie w Teatrze na scenie im. Osterwy. W 1971 roku odbyła tournee po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie na zaproszenie amerykańskiej Polonii.

Jest bohaterką dwóch filmów dokumentalnych: „Pani Miecia" (1969) zrealizowanego przez Daniela Bargiełowskiego (scenariusz i realizacja) oraz "Zdjąć kapelusz, Ćwikła idzie..." (1993) zrealizowanego według wspólnego scenariusza przez Tadeusza Pawłowicza i Zbigniewa Wawera.

Swoją aktywność aktorską ujawniała również w Teatrze Polskiego Radia m. in. w słuchowisku „Pan Jowialski" Aleksandra Fredry (Szambelanowa) w reżyserii Aleksandra Zelwerowicza (premiera 16 stycznia 1949), „Mizantrop" Molière'a (Arsena) w reżyserii Krystyny Zelwerowicz (premiera 3 marca 1949), „Ożenek" Mikołaja Gogola (Fiokła Iwanowna) w reżyserii Bronisława Dąbrowskiego (25 czerwca 1951), „Damy i huzary" Aleksandra Fredry (Orgonowa) w reżyserii Władysława Krzemińskiego (premiera 13 stycznia 1950) i w reżyserii Janusza Warneckiego (premiera 22 lipca 1957).

W ostatnich latach życia stała się na wpół ociemniała, jednak nadal występowała na scenie starannie to ukrywając.

W 1959 Jerzy Macierakowski i Wojciech Natanson napisali książkę Mieczysława Ćwiklińska. W 1976 roku ukazała się książka Alicji Okońskiej i Andrzeja Grzybowskiego „Rozmowy z panią Miecią", która powstała na podstawie wspomnień Ćwiklińskiej oraz przeprowadzonych z nią rozmów. W 1988 Maria Bojarska napisała biografię aktorki Mieczysława Ćwiklińska.

Była trzykrotnie zamężna. 7 lipca 1897, zaraz po ukończeniu pensji wyszła za mąż za Zygmunta Bartkiewicza i przeniosła się do Łodzi. Po rozstaniu w 1899 powróciła do Warszawy i prowadziła dom mód. Powtórnie wyszła za mąż 15 czerwca 1919 w Warszawie, za handlowca Henryka Madera, z którym rozwiodła się w 1928. Po raz trzeci wyszła za mąż w 1933 roku, za Mariana Steinsberga (Szteinsberga) – wydawcę i księgarza, z którym rozstała się w 1939.

Została pochowana w Alei Zasłużonych Cmentarza Powązkowskiego. W 2012 jedną z warszawskich ulic nazwano jej nazwiskiem.

Nagrody i odznaczenia:
1937 - Złoty Wawrzyn Akademicki Polskiej Akademii Literatury
1949 - Order Sztandaru Pracy II klasy
1949 - Warszawa - Festiwal Sztuk Rosyjskich i Radzieckich - nagroda II stopnia za role Swatki w "Ożenku" M. Gogola w Teatrze im. Juliusza Słowackiego w Krakowie
1955 - Nagroda Państwowa I stopnia w sekcji teatru za całość działalności aktorskiej
1959 - Order Sztandaru Pracy I klasy
1967 - Odznaka 1000-lecia
1967 - Złota Odznaka za zasługi dla m. Warszawy

Źródła: Wikipedia, E-teatr, FilmPolski

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
28 lipca 2017

Książka tygodnia

Trailer tygodnia

"Edyta Stein" - Synago...
Roberto Skolmowski