Oczami Zachodu

"W oczach Zachodu" - reż. Janusz Opryński - Teatr Polski w Warszawie

„W oczach Zachodu" Josefa Conrada (przekład: Wit Tarnawski) to nowe spojrzenie na „Zbrodnię i karę", a zarazem kontynuacja powieści Dostojewskiego. Podobne „rozszerzenie" akcji powieści (tym razem conradowskiej) aż do czasów współczesnych spowodował spektakl Teatru Polskiego.

„My, twórcy tego spektaklu czujemy się razem z Conradem i jego postaciami «członkami załogi zaklętego okrętu, który bez sternika toczy się przez Nieznane»", powiedział reżyser, Janusz Opryński.

Haldin (Paweł Krucz), student filozofii uniwersytetu w Petersburgu, rzuca bombę w ministra. W ten sposób wykonuje wyrok śmierci na jednym z ciemiężycieli (niczym Raskolnikow na lichwiarce w „Zbrodni i karze"). Ale to wydarzenie wcale nie jest głównym wątkiem. Motyw zbrodni to dopiero początek, zawiązanie akcji.

Bohaterem conradowskiej powieści, jak i spektaklu Opryńskiego, jest Razumow (Marcin Bosak). Na jego barki – chociaż bez jego wiedzy i woli – zostały przeniesione konsekwencje zbrodni. Można powiedzieć, że poznajemy zbrodnię i karę z perspektywy człowieka pozornie bezstronnego, człowieka, który pragnie i rzeczywiście żyje z dala od politycznych szachrajstw, który żyjąc zgodnie ze swoją obywatelską filozofią, chce zmienić swój kraj, nie wchodząc nikomu w drogę. Tymczasem zostaje wrzucony, i to przez swojego przyjaciela, w sam środek politycznych i światopoglądowych rozgrywek Wschodu i Zachodu. Zaczyna się „niemiłosierna próba ciemności", która trwa dotąd, dopóki trwa reżim.

Czym jest zbrodnia? Jakie są jej motywy tam, gdzie toczy się walka o wolność? W państwie totalitarnym wszystko jest pojęciem względnym, to świat na opak, w którym nawet cnoty chrześcijańskie uznane są za niemoralne, przyjaciel staje się wrogiem, zbrodniarz – bohaterem. O tym właśnie pisze Conrad, a Teatr Polski sugeruje, że historia czasami kołem się toczy...

Spektakl dość nieoczekiwanie podsumowuje fragment z Timothiego Snydera („O tyranii. Dwadzieścia lekcji z dwudziestego wieku"), zmuszając do refleksji nad totalitarną... współczesnością.

Magdalena Burek
Dziennik Teatralny Warszawa
22 maja 2019
Portrety
Janusz Opryński

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...