Odszedł zanim się dowiedział

„Panny z Wilka" - reż. Agnieszka Glińska - Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Panny z Wilka w reż. Agnieszki Glińskiej to spektakl, który pośród wielu nowatorskich realizacji łączy hybrydyczne rozumienie teatru z jego tradycjonalnością. Premiera miała miejsce 1.03.2019 roku, na deskach Narodowego Starego Teatru w Krakowie.

Kiedy Wiktor Ruben, bohater opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza, odwiedza dwór Wilko po 15 latach nieobecności, spotyka kobiety (tytułowe panny), w towarzystwie których przeżywał lata swojej młodości. Powrót do wspomnień wywołuje w Wiktorze niepokój, potrzebę refleksji nad przeżyciami z okresu I wojny światowej, stawia pytanie o sens ludzkiej egzystencji. Siostry z Wilka w prozie Iwaszkiewicza to kobiety, których historia toczy się wokół codziennego życia na wsi, rozterek miłosnych, perypetii rodzinnych. Julcia, Jola, Zosia, Kazia, Fela i Tunia przez lata budowały własną tożsamość zmagając się z przeciwnościami losu. Iwaszkiewicz obrazuje wzajemne relacje kobiet, jak również zarysowuje emocjonalny obszar więzi Wiktora z tytułowymi pannami. Niejednokrotnie budziły w młodym bohaterze erotyczne fascynacje, pożądliwość i zauroczenie 1). Dla Wiktora okres przedwojenny, dni spędzone w Wilku, były wypełnione beztroskim poszukiwaniem siebie, zabawą, przygodą, marzeniami. Tymczasem...

"Wojna już dawno minęła. Wiktor Ruben w kieracie codziennej pracy zapomniał zupełnie o niej i zajmowały go tylko sprawy powszednie, bardzo jednak absorbujące. Tym bardziej nie myślał o czasach przed wojną, czasach ubogiej młodości, orki, uniwersytetu, któremu poświęcił tyle czasu, a którego nie mógł skończyć, gdyż z orbity normalnej wytrąciły go wypadki historyczne. No, a potem to już tak poszło, tak nim zawinęło, że ani pomyślał o młodości, a tutaj zbliżył się czterdziesty rok życia." 2).

Rozpoczyna się więc proustowskie "poszukiwanie straconego czasu", próba odtworzenia minionych chwil. Glińska w swoim spektaklu szczególną uwagę skierowała na bohaterki opowiadania Iwaszkiewicza. Wiktor wydaje się być pomiędzy nimi, w tle, na drugim planie, poznaje i jednocześnie przedstawia widzom losy sióstr z Wilka. Przestrzeń sceny została zorganizowana w tradycyjnej estetyce w połączeniu z nowoczesnymi technologiami. To jakby kompromis dla tych, którzy w teatrze współczesnym cenią tradycję. Na scenie usytuowano rekwizyty, okrągły stół, drewniany parawan z lustrami, meble charakterystyczne dla XX wieku. W tle sceny zamontowano ogromne ekrany multimedialne, dzięki którym podczas trwania spektaklu, odbiorcy oglądają wyświetlane materiały wideo. W jednej ze scen, projekcja wideo służy jako tło podczas leśnego spaceru Wiktora z jedną z panien. Wykorzystywanie nowych technologii w teatrze to być może rodzaj dekomponowania utartych form i konwencji teatralnych, służący do nawiązania dialogu z odbiorcą, podjęcia refleksji nad współczesnością. Ryszard Kluszczyński w publikacji Wideo w sztukach wizualnych stwierdza, że "wyjściowy stan rozproszenia sztuki wideo ma charakter zarówno technologiczny, jak i artystyczno-instytucjonalny. W pierwszej kolejności wyłonił się on z technologicznej złożoności telewizji elektronicznej, przybierając postać rozproszenia technologicznego. W dalszej kolejności konsekwencją tej złożoności stała się fragmentaryczność, jak również rozciągnięcie w czasie i w przestrzeni dostępności poszczególnych segmentów telewizyjnej technologii dla środowiska artystycznego." 3). Niewątpliwie obecność mediów w przestrzenii scenicznej, nasycenie spektakli nową technologią wywołuje u odbiorców stan rozproszenia. Są to charakterystyczne zabiegi twórcze w kontekście sztuki performatywnej i postdramatycznej 4). W spektaklu Glińskiej warto podkreślić warstwę muzyczną oraz warsztat reżyserski światła utalentowanej absolwentki Wydziału Operatorskiego Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi - Jacqueline Sobiszewski. Wspólnie z Glińską, artystki stworzyły spektakl, który za sprawą odpowiedniego użycia różnorodnych narzędzi artystycznego wyrazu, wywołuje w widzach silne doznania sensualne, zmysłowe. Zarówno muzyczność przedstawienia, manipulacja światłem, dźwiękiem, estetyka scenografii, jak i gra aktorska budują w widzach napięcie, silnie wpływając na percepcję. Ludyczny charakter spektaklu to wynik wielowarstwowej realizacji teatralnej, przełożenia na deski teatru klasycznej prozy Iwaszkiewicza w sposób subtelny, ale ponadczasowy. Glińska ukazuje tytułowe Panny z Wilka jako kobiety żyjące w pewnego rodzaju wspólnocie, w świecie niedostępnym dla Wiktora, który błądząc w korytarzach pamięci poszukuje własnej tożsamości, sensu istnienia.

J. Iwaszkiewicz, Panny z Wilka, Katowice 1989.
Tamże, s. 4.
R. Kluszczyński, Sztuka wideo - od rozproszonej autonomii do rozproszonej wszechobecności. Wprowadzenie do historii i estetyki sztuki wideo, [w:] Wideo w sztukach wizualnych, red. R. W. Kluszczyński, T. Załuski, Łódź-Lublin 2018, s. 18.
Zob. H.Thies-Lehmann, Teatr Postdramatyczny, Kraków 2004.

Fotografie wraz z plakatem zostały pobrane ze strony internetowej Narodowego Starego Teatru w Krakowie. Dostęp: https://stary.pl/pl/repertuar/panny-z-wilka/

Sinitta Kazek
Dziennik Teatralny Kraków

 

Sinitta Kazek
Dziennik Teatralny Kraków
15 października 2020

Książka tygodnia

Pokusa przebaczenia
Oficyna Literacka Noir Sur Blanc
Donna Leon

Trailer tygodnia

700. Krakowski Salon P...
Anna Dymna
W najbliższą niedzielę 23 stycznia, j...