Opętana przeorysza

"Matka Joanna od Aniołów" - reż. Piotr Tomaszuk - Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy

Spektakl zrealizowany przez Piotra Tomaszuka na podstawie opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza trafi wkrótce do repertuaru Teatru im. Modrzejewskiej. Premiera w niedzielę 17 marca o godz. 19 na dużej Scenie Gadzickiego.

- Choć rzecz dzieje się w czasach historycznie odległych, to mamy do czynienia z uniwersalną opowieścią o konfrontacji dobra ze złem, o permanentnej wojnie między Bogiem a szatanem, która pochłania swoje ofiary. Co prawda świat, w którym żyjemy wydaje się tak oswojony, że przestaliśmy zwracać na to uwagę, ale przecież nie wyklucza to możliwości, że demony istnieją - objaśnia wybór materiału literackiego Piotr Tomaszuk.

Reżysera legniczanie poznali podczas ubiegłorocznego Festiwalu Teatru Nie-Złego. W czerwcu jego supraski Teatr Wierszalin zaprezentował spektakle "Wierszalin. Reportaż o końcu świata" i "Bóg Niżyński" z tytułową rolą Rafała Gąsowskiego, który tym razem podjął się współpracy reżyserskiej przy legnickim przedstawieniu.

- Razem z dyrektorem Jackiem Głombem szukaliśmy tematu, który dawałby pole do popisu bardzo zdolnej i relatywnie dużej grupie legnickich aktorek. Dopiero w trakcie pracy z lekkim zaskoczeniem zorientowałem się, że w opowiadaniu Iwaszkiewicza bardziej wyraziste są postaci mężczyzn. Trzeba było dokonać zabiegów adaptacyjnych, aby to zmienić. Nawet w odniesieniu do tytułowej bohaterki, by za szybko nie zniknęła nam ze sceny - śmieje się reżyser.

Twórcy podjęli się bardzo trudnego zadania. Dla starszych widzów konfrontacja wersji scenicznej z filmem Kawalerowicza, będzie nieuchronna. Filmowa "Matka Joanna od Aniołów" to ikona w historii polskiego kina i mistrzowska adaptacja opowiadania Iwaszkiewicza. Pisarz opowiadanie oparł na faktach i relacjach nawiązujących do głośnego przypadku opętania zakonnic we francuskim mieście Loudun w XVII wieku. Iwaszkiewicz przeniósł jednak miejsce akcji na wschodnie kresy XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Podobnie będzie w legnickiej adaptacji scenicznej.

Jezuita Suryn na polecenie władz duchownych jedzie do zakonu urszulanek, w którym doszło niezwykłego wydarzenia. Grupa mniszek, na czele z przeoryszą Joanną została opętana przez złe duchy. Zakonnik rozpoczyna serię egzorcyzmów. W ich trakcie między bohaterami rodzi się dziwne napięcie. Czy to jest sprawka szatana? Czy uda się wypędzić demona z ciała Joanny? Bez względu na odpowiedź wejdziemy w mroczny świat poczucia winy, grzechu, braku wiary.

- Od początku przyjęliśmy założenie, że przeorysza Joanna naprawdę została opętana. U Iwaszkiewicza ta rzecz nie jest rozstrzygnięta i można jej zachowanie tłumaczyć na wiele sposobów. Dociekać można zarówno choroby psychicznej, jak i symulowanego szaleństwa dla pokrycia niezaspokojonego popędu seksualnego. Zasadniczym problemem adaptacji, w której nie chcieliśmy uronić żadnego z ważnych wątków opowiadania, była zbyt mała liczba zdarzeń, które teatralizowałyby to opowiadanie. Trzeba było mocno dookreślić charaktery granych postaci. Egzorcysta Suryn będzie trochę jak z Dostojewskiego, ze złem będzie walczył mało chwalebnymi metodami, będzie miał w sobie demona. Diabelstwo manifestować się będzie zatem w realnym działaniu, a nie w gadaniu o nim - objaśnia założenia adaptacji Piotr Tomaszuk.

W legnickiej adaptacji reżysera wspierać będzie efektowna scenografia Ewy Kochańskiej i muzyka Jacka Hałasa (w 2010 roku oprawił muzycznie legnicki "Czas terroru" Lecha Raczaka, rok później wystąpił na Scenie na Nowym Świecie z koncertem pieśni "Zegar bije") wykorzystująca m.in. chóralne śpiewy gregoriańskie.

Premiera "Matki Joanny od Aniołów" spina klamrą początki działalności polskiej sceny w Legnicy z dniem dzisiejszym. Nieco ponad 35 lat temu, 27 listopada 1977 roku, to właśnie premiera sztuki Jarosława Iwaszkiewicza "Lato w Nohant" w reżyserii Józefa Wyszomirskiego, rozpoczęła nową, już polską historię legnickiego teatru.

Grzegorz Żurawiński
Materiał Teatru
13 marca 2013
Portrety
Piotr Tomaszuk

Książka tygodnia

Opowieści
Wydawnictwo MG
Fiodor Dostojewski

Trailer tygodnia

(F) Paralele
Marek Zimakiewicz
„Paralele”, to inicjatywa Fundacji An...