Pieśń o końcu świata

"Armine, Sister" - reż. Jarosław Fret - Teatr ZAR we Wrocławiu

Armine, Sister odnosi się do przeszłości narodu ormiańskiego zamieszkującego Anatolię oraz dokonanej na Ormianach na początku XX wieku planowej eksterminacji. Armine, Sister podejmuje kwestię „milczenia Europy", a zarazem refleksję na temat bycia świadkiem oraz dziedziczenia świadectwa.

Projekt realizowany jest poprzez pracę artystyczną i badania, które obejmują wyprawy, studia nad ormiańską historią i tradycją muzyczną a także równoległe sesje pracy aktorskiej prowadzone w Instytucie im. Jerzego Grotowskiego we Wrocławiu. W latach 2010–2012 grupa podróżowała do Stambułu i miast Anatolii, Erywania oraz Jerozolimy, spotykając liderów i członków chórów oraz muzyków, spośród których niektórzy zaproszeni zostali do udziału w pracy nad spektaklem. Urodzony w Stambule Aram Kerovpyan, prowadzący ormiański chór w Paryżu, stał się kluczowym współpracownikiem w poszukiwaniach. W perspektywie muzykologicznej projekt odnosi się do wyjątkowej w kulturze ormiańskiej tradycji śpiewu monodycznego oraz sposobu, w jaki została ona przechowana w rozsianych na całym świecie diasporach w odniesieniu do Ludobójstwa Ormian w 1915 roku.

Tematem projektu nie jest wyłącznie historia wydarzeń z roku 1915 czy też historia zakłamania i tabu, jakim zostały one objęte, lecz historia ignorancji, która karmi się biernością i wzmacnia bierność współczesnych Europejczyków. Z drugiej strony, historia ignorancji to również społeczna historia budowania „akordu milczenia" wokół każdego aktu przemocy. Wydarzenia z Anatolii z początku XX wieku są dla nas zaczątkiem szerszej dyskusji, dotyczącej lekcji bycia świadkiem świadków, która staje się każdorazowo lekcją tożsamości.

Armine, Sister jest projektem wieloaspektowym: obejmuje przygotowanie i prezentacje spektaklu teatralnego w Polsce i na świecie, pracę nad publikacjami, w tym albumem fotograficznym, organizowanie wystaw, dyskusji panelowych i koncertów biorących udział w projekcie muzyków. Projekt jest pierwszą manifestacją nowej domeny działalności grupy – WITNESS/ACTION. ZAR współpracuje m.in. z Instytutem Komitasa w Londynie, Ambasadą Republiki Armenii w Polsce oraz ormiańskimi stowarzyszeniami na całym świecie. W roku 2015 zaproponujemy obchody Roku Ormian w Polsce i na arenie międzynarodowej.

Nowy projekt przyniósł fundamentalną zmianę w pracy teatru. W oparciu o budowaną od ponad dziesięciu lat kompetencję wokalną zespołu, opartą na doświadczeniu wykonawczym pieśni polifonicznych (grupa jako jedyna na świecie, głównie ze względu na trudność techniki głosowej, wykonuje swańskie/gruzińskie pieśni pogrzebowe i hymny sardyńskie), dla projektu Armine, Sister zdecydowano o zgłębieniu anatolijskich tradycji monodycznych. Nowy trening i techniki wokalne wymagały od zespołu ponad dwuletniego procesu przyswojenia i „wcielenia" pieśni. Gromadzony materiał muzyczny poddany został rekompozycji i dalszej harmonizacji oraz orkiestracji w celu zbudowania współczesnego dramatu muzycznego.

Poetycka wrażliwość Teatru ZAR uległa w przypadku Armine poszerzeniu w kierunku przebadania jej potencji narracyjnej. W związku znowym projektem została stworzona nowa konstelacja zespołu, do którego zaproszeni zostali muzycy i mistrzowie śpiewu z Iranu, Armenii, Anatolii oraz Stambułu. Osią pracy muzycznej pozostała ormiańska muzyka liturgiczna – od śpiewu monodycznego z Kościoła Św. Trójcy w Stambule poprzez kompozycje Makara Ekmaliana i kolekcje Komitasa – uzupełniona o tradycje Azji Mniejszej, w tym perskie i kurdyjskie. Po pierwszym cyklu wypraw w roku 2010, członkowie grupy powołali we Wrocławiu studio śpiewu monodycznego, którego prace trwają przez cały rok. Warto podkreślić, że dzięki Armine, Sister po raz pierwszy w historii ormiański śpiew modalny został przeniesiony na scenę teatralną.

Armine, Sister mówi nie tylko o eksterminacji Ormian, ale także o historii milczenia i odpowiedzialności za brak słów. Jest refleksją na temat znaczenia świadectwa i współczesnego aktu bycia świadkiem świadków. Nie możemy i nie chcemy mówić w imieniu Ormian. Chcemy naszym spektaklem przełamać akord ciszy.

Karolina Augustyniak
Dziennik Teatralny Wrocław
14 listopada 2016
Portrety
Jarosław Fret

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia