Seweryna Broniszówna (1891 - 1982)

Aktorka teatralna, telewizyjna, radiowa i filmowa, pedagog.

Urodzona 13 lipca 1891 w Warszawie. Zmarła 28 czerwca 1982 w Warszawie.

Także Seweryna Bronicz, właściwie Seweryna Chwat. Siostra poety Aleksandra Wata. Do 1912 grała na scenie krakowskiej, następnie zaangażowana przez Arnolda Szyfmana do zespołu przyszłego Teatru Polskiego w Warszawie wzięła udział w wyprawie tego zespołu do Rosji (jesień 1912).

Jedną z pierwszych ról, była grana z dużym powodzeniem w Kijowie Miriamka ("Cyganeria warszawska" Nowaczyńskiego). Również w 1914 wzięła udział w występach Teatru Polskiego w 1906-10 uczęszczała do Szkoły Aplikacyjnej w Warszawie. W 1910 wystąpiła na scenie warszawskich Rozmaitości w roli Jewdochy ("Sędziowie") i Matki ("Klątwa" Wyspiańskiego w Kijowie.

Z Teatrem Polskim i później Teatrem Małym związane były całe jej artystyczne dzieje z wyjątkiem kilku sezonów, kiedy występowała na innych scenach warszawskich: w Teatrze Narodowym, Letnim, Nowym (1926-31, 1934-36, 1937-39) i Ateneum (sezon 1936/37). W okresie przedwojennym grała m.in. Jokastę ("Król Edyp" Sofoklesa), Judytę ("Ksiądz Marek" Słowackiego), Rachelę ("Wesele" Wyspiańskiego), Zarę ("Książę Niezłomny" Calderona - Słowackiego), Salome ("Uczta Herodiady" Kasprowicza), Radczynię ("Wilki w nocy" Rittnera).

W filmie debiutowała w 1913 w „Obronie Częstochowy" w reżyserii Edwarda Puchalskiego. Zagrała także m. in. w filmach: "Mogiła nieznanego żołnierza", "Szlakiem hańby", "Ułan księcia Józefa". A po wojnie „Świat grozy", „Spirala".

W 1atach 1932-35 uczyła gry scenicznej w warszawskim PIST.

Od stycznia 1945 należała do zespołu Teatru Wojska Polskiego w Łodzi, wchodziła w skład pierwszej Rady Artystycznej tego t. W trakcie sez. 1945/46 wróciła na scenę Teatru Polskiego w Warszawie i wystąpiła w inauguracyjnym przedstawieniu "Lilli Wenedy" Słowackiego (w roli Rozy). W zespole tego teatru pozostała do 1971, a także będąc na emeryturze pojawiała się na scenie. Grała m.in. Prezesową Zasławską ("Lalka" Prusa), Marię ("Dom kobiet" Nałkowskiej), Matkę ("Sprawa Pawła Eszteraga" Sandora Gergely), Panią Rollison ("Dziady" Mickiewicza).

Debiut w Teatrze Telewizji w „Zawiei" (1958) w reżyserii Stanisława Wohla. Także „Dwa teatry" (1972), „Dom kobiet" (1966), „Eugeniusz Oniegin" (1967), „Kremlowskie kuranty" (1977).

Teatr Polskiego Radia: debiut „Kordian" Juliusza Słowackiego w reżyserii Jerzego Kreczmara (premiera 10 stycznia 1949), także „Mindowe" (Rogneda) Juliusza Słowackiego w reżyserii Wojciecha Maciejewskiego (premiera 22 czerwca 1971) czy „Wrastanie" Eugeniusza Paukszty (Babka Wiktora) w reżyserii Zdzisława Dąbrowskiego (premiera 9 lipca 1975).

Obchodziła jubileusze: w 1963 - 50-lecie, 15 marca 1969 - 55-lecie w roli Matki ("Klątwa" Wyspiańskiego), 21 lutego 1973 - 60-lecie pracy artystycznej jako Pani Parnelle ("Świętoszek" Moliera). W 1977 w dniu swych dziewięćdziesiątych urodzin wystąpiła w roli Agafii ("Przy pełni księżyca" Szukszyna).

Nagrody i odznaczenia:
1950 - Nagroda Państwowa III stopnia za rolę Matki w sztuce "Sprawa Pawła Eszteraga" Sandora Gergely'ego w Teatrze Polskim w Warszawie
1978 - Warszawa - nagroda m.st.Warszawy w rocznicę wyzwolenia miasta

1952 - Krzyż Oficerski OOP
1967 - Odznaka 1000-lecia
1976 - Zasłużony Działacz Kultury
Krzyż Komandorski OOP

Źródło: Almanach Sceny Polskiej, FilmPolski, E-teatr

Opracował Ryszard Klimczak
Dziennik Teatralny
13 lipca 2020

Książka tygodnia

Wpadnij, to pogadamy...
Wydawnictwo Universitas
Krzysztof Orzechowski, Łukasz Maciejewski

Trailer tygodnia

Roxana Songs
Krystian Lada
Lada wybrał na miejsce nagrania „Roxa...