Usztywniona kukła w czerwonym pokoju

"Generał" - reż. A. Popławska, M. Kalita - Teatr IMKA w Warszawie

Czerwone kotary otaczają całą scenę. Podłoga lśni. W kryształowym wazonie stoją sztywno goździki. Na ścianie wisi zegar z kolorowym motywem końca programu telewizyjnego. Aleksandra Popławska i Marek Kalita reżyserujący prapremierę sztuki Jarosława Jakubowskiego nienachalnie zaznaczają, z kim mamy do czynienia. Scenografia wykreowana przez reżyserkę i Katarzynę Adamczyk może kojarzyć się z komunizmem. Ale równie dobrze ze słynną czerwoną komnatą z "Miasteczka Twin Peaks" - przedsionkiem piekła

Postaci są uwięzione w tej przestrzeni bez okien. Twórcy zrezygnowali bowiem z pojawiających się w oryginalnym tekście znaków świata istniejącego na zewnątrz. Nie słychać okrzyków tłumu zebranego pod domem Generała, nie ma Kobiety w Czerni patrzącej uparcie w jego okna. Inne jest też zakończenie. W tekście Jarosław Jakubowski wyjaśnia całą intrygę. W IMCE nie dowiadujemy się, czy obsesje Generała i czekający go proces są prawdą, czy tylko urojeniem.

Największe wrażenie robi Marek Kalita w roli tytułowej. Sposób chodzenia, mówienia, mimika – to wszystko do złudzenia chwilami przypomina Wojciecha Jaruzelskiego. Jest jednak zarazem tak przerysowane, że oddala się od prostego realizmu. Powstaje koszmarna, usztywniona kukła, zamknięta w ustalonej formie, którą w rocznicę stanu wojennego przypominają telewizyjne migawki.

Zafascynowany cielesnością bohater podziwia sprężyste mimo upływu lat ciało żony. A zarazem obsesyjnie punktuje każdy przejaw swojego rozpadu: cuchnący oddech, wątrobiane plamy, zaropiałe oczy. „Wprost idealnie nadaję się na diabła wcielonego" – mówi do Sekretarza. Ale to diabeł rodem z komiksu, nierealny dla dzisiejszych 30-latków, którzy pamiętają stan wojenny jak przez mgłę. Symbol zła, ale i stary człowiek, który w ostatniej scenie w nieskończoność, jak Beckettowski Krapp, będzie przewijał tę samą taśmę ze swoim wyznaniem.

Zdrajca to czy patriota? Dla Popławskiej i Kality nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jak w rzeczywistości.

Agnieszka Rataj
Zycie Warszawy
27 kwietnia 2011

Książka tygodnia

Ale musicale! Złote stulecie 1918-2018
Wydawnictwo Marginesy
Daniel Wyszogrodzki

Trailer tygodnia

Faust
Tobias Kratzer
Nowy "Faust" z Opery Paryskiej 29 lis...