Danuta Szaflarska

Aktorka teatralna i filmowa.
Aktorka teatralna i filmowa.
Urodziła się 20 lutego 1915 roku w Kosarzyskach, w Piwnicznej-Zdroju, w powiecie nowosądeckim).
Absolwentka słynnego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (PIST-u) z 1939 roku. Zaraz po studiach rozpoczęła karierę artystyczną w Teatrze na Pohulance (1939 -1941) w Wilnie. W ciągu dwóch lat zagrała około dwudziestu ról w sztukach o bardzo urozmaiconym charakterze - od klasyki po obyczajowe komedie. Po wojnie, przez rok, występowała w Starym Teatrze w Krakowie (1945-1946), a następnie w Łodzi w Teatrze Kameralnym (1946-1949). W 1949 roku, po likwidacji Teatru Kameralnego, wraz z zespołem Erwina Axera przeniosła się do Warszawy. Do 1957 roku występowała w Teatrze Współczesnym, potem w Narodowym (1954-1966). Od 1966 do emerytury w roku 1985 w Teatrze Dramatycznym. Potem, gościnnie, występowała i do dziś występuje na scenach niemal wszystkich warszawskich teatrów.
Jej debiutem była rola Pernette w farsie "Szczęśliwe dni" Claude'a Pugeta (1939). Potem, jak sama twierdzi, zmieniała role w zależności od wieku. Grała zazwyczaj kobiety z "krwi i kości", pełne życia, energii, emanujące kobiecością. Znakomicie czuła się zarówno w kostiumie z epoki, jak i w rolach współczesnych. Oto, co pisali krytycy o roli Heleny Iwanowny w "Niedźwiedziu" Antoniego Czechowa (1959).
Podkreślane niemal w każdej recenzji poczucie humoru, naturalność i bezpretensjonalność predestynowały aktorkę do grania ról komediowych, bądź groteskowych. W "Wieczorze Trzech Króli" Williama Szekspira (1960) zagrała służącą Marię, prostą dziewczynę z ludu.
Potem była Eweliną Dally w "Pani Dally ma kochanka" Williama Hanley'a (1966), Cleą w "Czarnej komedii" Petera Shaffera (1969), Podstoliną w Zemście Aleksandra Fredry (1975), Ochmistrzynią Marceliną w "Weselu Figara" Pierre'a Beaumarchais (1983), Betty Dumoulin w "Czarującym łajdaku" Pierre'a Chesnota (1985) czy w Delią w "Farsie na trzy sypialnie" Alana Ayckbourna (1988).
Ale nie tylko. Bardzo przejmująco potrafiła zagrać także role dramatyczne czy wręcz tragiczne, takie jak walcząca o swoje szczęście Żaneta Dylska w "Wilkach w nocy" Tadeusza Rittnera (1962), zdeterminowana Ruth w Niemcach Leona Kruczkowskiego (1949 i 1954) czy Kitti w "Domku z kart" Emila Zegadłowicza (1953). Teatr nie do końca wykorzystał jej "dramatyczne" emploi. Przez wiele lat nie zaoferowano jej roli, w której mogłaby zaprezentować całą skalę swojego aktorstwa. Ta rola "zdarzyła się" dopiero w 1988 roku, kiedy w Teatrze Powszechnym w Warszawie zagrała znakomicie Starszą Kobietę w "Godzinie kota" Pera Olova Enquista.
Innym marzeniem, które spełniło się w dopiero w ostatnich latach, były role w sztukach Sławomira Mrożka. Jego sposób patrzenia na świat, ironia, poczucie humoru są artystce bardzo bliskie. Służąca Anastazja Pietrowna w "Miłości na Krymie" (1994) czy Babcia Eugenia w "Tangu" (2000) to wspaniałe kreacje.
Danuta Szaflarska została pierwszą gwiazdą polskiego filmu. Na ekranie debiutowała razem z powojennym kinem w "Zakazanych piosenkach" Leonarda Buczkowskiego (1946) mając za partnera Jerzego Duszyńskiego. Popularność, jaką przyniósł ten film, podwoiła rola Krystyny Tokarskiej w "Skarbie" tego samego autora (1948). Potem jednak kino jakby zapomniało o pięknej aktorce. Jej aparycja nie bardzo pasowała do siermiężnej rzeczywistości lat 1950. Po roli Podstoliny w filmowej wersji "Zemsty" Antoniego Bohdziewicza i Józefa Korzeniowskiego (1956) grała głównie niewielkie, epizodyczne postaci: włoską cyrkówkę w "Dziś w nocy umrze miasto" Jana Rybkowskiego (1961), Matkę w "Ludziach z pociągu" Kazimierza Kutza (1961), Stanisławę - kobietę spragnioną miłości w "Głosie z tamtego świata" (1962). Dopiero koniec lat siedemdziesiątych przynosi ciekawsze propozycje filmowe: Misiewiczową w telewizyjnej wersji "Lalki" Ryszarda Bera (1977), a następnie niezwykłą rolę Babci Misi w "Dolinie Issy" Tadeusza Konwickiego (1982) i Babci w serialu Edwarda Dziewońskiego "Pięć dni z życia emeryta".
W 1993 roku zagrała bardzo ważną dla siebie rolę Doktorowej w filmie Filipa Zylbera "Pożegnanie z Marią". Bohaterce udaje się wyjść z getta, ale po jakimś czasie wraca tam z powrotem, świadomie wybierając śmierć z najbliższymi. Ciekawą postacią była również Siostra Feliksa w filmie Jerzego Łukaszewicza "Faustyna" (1994). Feliksa jest w filmie narratorką, rówieśnicą świętej. U progu śmierci opowiada o trudnym losie Faustyny, wyznaje swoje winy wobec niej, wciąż zazdrosna o jej świętość.
Danuta Szaflarska szczególnie ceni sobie współpracę z młodą reżyserką Dorotą Kędzierzawską. Zagrała w dwóch jej filmach: Wiedźmę w filmie "Diabły, diabły" (1991) i Jędzę w filmie "Nic" (1998).
Jest jedną z najbardziej czynnych zawodowo aktorek starszego pokolenia. W roku 2000 zagrał dużą rolę Ciotki Wiktorii w "Przedwiośniu" Filipa Bajona i rolę Matki w filmie telewizyjnym Janusza Morgensterna "Żółty szalik". Czekają na nią kolejne role filmowe, upomina się o nią również teatr i Teatr Telewizji. Ostatnio nie zawahała się przyjąć roli w kontrowersyjnym przedstawieniu, którego reżyserem jest jeden z najmłodszych i najbardziej "nowoczesnych" twórców - Grzegorz Jarzyna. Z wielkim powodzeniem gra rolę Babci w "Uroczystości" w Teatrze Rozmaitości w Warszawie.
Wcieliła się w postać malarki Wandy Przybyłowicz "Mimi" w "Królowej chmur" w reżyserii Radosława Piwowarskiego (2003), filmie telewizyjnym z cyklu "Święta polskie". W odnoszącym się do Dnia Matki obrazie, Szaflarska zagrała żyjącą przeszłością, nieco zdziwaczałą, ale nie pozbawioną fantazji staruszkę, która nagle na swej drodze spotyka młodego mężczyznę i zaczyna traktować go jak syna. W 2007 roku stworzyła prawdziwą filmową kreację, wystąpiła w głównej roli w filmie Doroty Kędzierzawskiej "Pora umierać". Za tę popisową rolę otrzymała nagrodę na Festiwalu w Gdyni. Zagrała samotną starszą panią Anielę, która po śmierci ostatniego lokatora dokwaterowanego do jej willi chciałaby zamieszkać z synem i jego rodziną.
Szaflarska zagrała także w filmie o aktorach i przemijaniu "Jeszcze nie wieczór" Jacka Bławuta (2008), komedii Juliusza Machulskiego "Ile waży koń trojański?" (2008), wcieliła się w postać babci Janosika w "Janosiku. Prawdziwej historii" Kasi Adamik i Agnieszki Holland (2009).
Na scenie dramatycznej Szaflarską można było zobaczyć w świetnych epizodach stworzonych w warszawskim Teatrze Współczesnym: Matki w przedstawieniu Agnieszki Glińskiej "Bambini di Praga" wg Bohumila Hrabala (2001), ciotki fotografa w "Transferze" Maksyma Kuroczkina w reżyserii Macieja Englerta, czy w popisowym epizodzie despotycznej Generałowej w spektaklu Izabelli Cywińskiej "Wasza Ekscelencja" na motywach opowiadania Fiodora Dostojewskiego (2006). W 2005 roku w Teatrze Nowym Praga Warszawa aktorka zagrała główną rolę w przedstawieniu Edwarda Wojtaszka "Fioletowa krowa" na motywach anglojęzycznej poezji niepoważnej tłumaczonej przez Stanisława Barańczaka.
Z kolei na deskach Teatru Narodowego Szaflarska wcieliła się ostatnio w postać nieco zdziecinniałej i sklerotycznej dziewięćdziesięcioletniej babki, uciekającej myślami do przedwojennego Lwowa we współczesnym rodzinnym dramacie Amanity Muskarii "Daily Soup" w reżyserii Małgorzaty Bogajewskiej (2007). Tworzyła kolejne znakomite role, była Nini w "Żarze" Christophera Hamptona w reżyserii Edwarda Wojtaszka (Teatr Narodowy, 2007) i Babcią w "Odejściach" Václava Havla w reżyserii Izabelli Cywińskiej (Teatr Ateneum w Warszawie, 2008). W spektaklu Grzegorza Jarzyny "Między nami dobrze jest" Doroty Masłowskiej (2009) stworzyła portret Osowiałej Staruszki na Wózku Inwalidzkim.

Brała udział w powstaniu warszawskim jako łączniczka.
Ma dwie córki - Marię i Agnieszkę.

Odznaczenia i nagrody
1954 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[2]
1954 – Nagroda Państwowa III stopnia
1965 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji
1967 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia
1978 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
1996 – Nagroda "Złoty Wawrzyn Grzymały", nagroda Bydgoskiego Towarzystwa Teatralnego
2002 – Doroczna Nagroda Ministra Kultury w dziedzinie teatru
2004 – Nagroda Specjalna za Całokształt Twórczości Aktorskiej na 12. Międzynarodowym Festiwalu Sztuki Operatorskiej "Camerimage" w Łodzi
2005 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w uznaniu wybitnych zasług dla kultury, za osiągnięcia w pracy artystycznej
2007 – Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
2007 – Nagroda Prezesa TVP przyznana na 32. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni
2007 – Nagroda "Feliks Warszawski" za najlepszą kobiecą rolę drugoplanową w spektaklu "Daily Soup" w Teatrze Narodowym
2007 – Wyróżnienie dla najlepszej aktorki podczas XXXII Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni (za rolę w filmie Pora Umierać)
2008 – Złota Kaczka 2008 dla najlepszej aktorki stulecia kina polskiego
2008 - Warszawa - Nagroda im.Cypriana Kamila Norwida - za rolę Babki w przedstawieniu "Daily Soup" w reżyserii Małgorzaty Bogajewskiej w Teatrze Narodowym w Warszawie
2008 - Września - XV Ogólnopolski Festiwal Sztuki Filmowej "Prowincjonalia" - Nagroda w kategorii "najlepsza aktorka" za rolę w filmie "Pora umierać" w reż. Doroty Kędzierzawskiej
2008 - Warszawa - Polska Nagroda Filmowa Orzeł 2008 w kategorii "najlepsza rola kobieca" - za rolę w filmie "Pora umierać" w reż. Doroty Kędzierzawskiej
2008 - Warszawa - Złota Kaczka w kategorii "najlepsza rola kobieca w sezonie 2007/2008" za rolę w filmie "Pora umierać" w reżyserii Doroty Kędzierzawskiej
2009 - Zabrze - IX Ogólnopolski Festiwal Dramaturgii Współczesnej "Rzeczywistość przedstawiona" - nagroda za rolę Osowiałej Staruszki na Wózku Inwalidzkim w przedstawieniu "Między nami dobrze jest" w Teatrze Rozmaitości w Warszawie
2009 - Nagroda im. C.K.Norwida w kategorii "dzieło życia" za całokształt twórczości
2009 - Polska Nagroda Filmowa Orzeł za rok 2008 w kategorii "najlepsza drugoplanowa rola kobieca" za rolę w filmie "Ile waży koń trojański"
2009 - Moskwa - II Festiwal Filmów Polskich WISŁA - nagroda za całokształt twórczości
2009 - Kryształ Zwierciadła "za niewiarygodne aktorstwo, od lat magnetyzujące młodych i dojrzałych widzów; za dawanie przykładu, jak pracować, pięknie dojrzewać i mądrze żyć; za witalność, poczucie humoru i pogodę ducha"
2010 - Kalisz - 50. Kaliskie Spotkania Teatralne - Nagroda im. Jacka Woszczerowicza za rolę Osowiałej Staruszki Na Wózku Inwalidzkim w przedstawieniu "Między nami dobrze jest" z TR Warszawa
2010 - Warszawa - Nagroda im. Ireny Solskiej za wybitne osiągnięcia teatralne, za stworzenie wielu niezapomnianych kreacji
2011 - Szczecin - XLVI Przegląd Teatrów Małych Form KONTRAPUNKT - nagroda jury za rolę w spektaklu "Między nami dobrze jest" z TR Warszawa
2011 - Tarnów - Tarnowska Nagroda Filmowa - nagroda za całokształt twórczości
2011 - Tytuł Ambasadora Polszczyzny w mowie
2012 - Warszawa - Specjalna Złota Kaczka
2013 - Polska Nagroda Filmowa "Orzeł" za osiągnięcia życia
2013 - Nagroda Gustaw przyznana przez ZASP za całokształt twórczości artystycznej
2013 - Superwiktor
2013 - Złote Berło Fundacji Kultury Polskiej "za wieloletni, najwyższej próby kunszt aktorstwa scenicznego i ekranowego, stanowiący arkę przymierza między pokoleniami i tradycjami tej sztuki, a teraźniejszym jej duchem i obliczem"

Oprac. rk
Źródło: Monika Mokrzycka-Pokora - Culture.pl, Wikipedia

powiązane artykuły:
Danuta Szaflarska (1915 - 2017) - Aktorka teatralna, filmowa, telewizyjna, radiowa i dubbingowa.20.02.2018 Miesiąc z Danutą Szaflarską - W związku ze śmiercią aktorki, TVP Kultura przypomni w marcu kilka spektakli z jej udziałem03.03.2017 Perła polskiej kinematografii i teatru - Gliński o Szaflarskiej: była perłą polskiej kinematografii i teatru22.02.2017 Danuta Szaflarska nie żyje - Danuta Szaflarska (6 lutego 1915 - 19 lutego 2017)20.02.2017 Spektakl z Danutą Szaflarską w TVP Kultura - "Między nami dobrze jest" - reż. Grzegorz Jarzyna - TR Warszawa, Schaubühne20.02.2017 Mimo wieku wciąż ciekawa świata - 6 lutego Danuta Szaflarska kończy 102 lata04.02.2017 Premiera z Danutą Szaflarską przeniesiona03.02.2016 Premiera z Danutą Szaflarską przeniesiona - "Sklep przy głównej ulicy" - reż. Łukasz Kos - Teatr Żydowski w Warszawie02.02.2016 Spotkanie z Danutą Szaflarską - Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego10.09.2015 Dziś uroczystość odznaczenia Danuty Szaflarskiej - Aktorka zostanie odznaczona Orderem Odrodzenia Polski18.02.2015 Wiek nie gra roli12.02.2015 Wielka dama polskiego kina i teatru - W teatrze debiutowała w 1939 r. W kinie - w 1946 r. Mamy rok 2015, a ona wciąż gra! 07.02.2015 Czasem ma wrażenie, że przyszła na ten świat za czasów Mieszka I07.02.2015 Dziś spotkanie z Danutą Szaflarską - Cykl "Wieczór mistrzów" - Mazowiecki Teatr Muzyczny16.01.2015 75-lecie pracy scenicznej Danuty Szaflarskiej - Wybitna aktorka teatralna i filmowa Danuta Szaflarska została uhonorowana przez Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Nagrodą Okolicznościową30.09.2014 Danuta Szaflarska odebrała „Diament Trójki" - 5. „Talenty Trójki"20.06.2014 Kocham życie i jestem go nadal bardzo ciekawa - Portret Danuty Szaflarskiej21.02.2014 Każdy wiek ma swoje radość - Portret Danuty Szaflarskiej30.01.2014 Wspomnienia Danuty Szaflarskiej już na DVD - "Inny świat" - reż. Dorota Kędzierzawska27.11.2013 Doceniona za kunszt aktorstwa - Danuta Szaflarska uhonorowana Złotym Berłem20.11.2013 Złote Berło dla Danuty Szaflarskiej - Nagroda Złotego Berła Fundacji Kultury Polskiej19.11.2013 Sentymentalna podróż Danuty Szaflarskiej w rodzinne strony22.08.2013 Opowieść o Danucie Szaflarskiej - "Polska światłoczuła" - Nie chciałam słyszeć tego, czego ona sama nie chciałaby opowiedzieć.20.07.2013 Historia o świecie, którego już nie ma - "Inny Świat" - Danuta Szaflarska przewodnikiem po historii i kulturze19.07.2013 Film o Danucie Szaflarskiej wchodzi na ekrany - "Inny świat" - reż. Dorota Kędzierzawska08.05.2013 Danuta Szaflarska (1915) 21.02.2013 "Inny świat" na festiwalu Nowe Horyzonty30.07.2012 Kończy 97 lat20.02.2012 Portret pięknej starości25.05.2011 Piękno pory umierania07.05.2011 Przeźroczysta 13.04.2011 Nagroda im. Ireny Solskiej dla Danuty Szaflarskiej29.03.2010 Pierwsza laureatka24.03.2010 Talent, wdzięk i charakter22.02.2010 Urodziny Danuty Szaflarskiej22.02.2010 Piękny jubileusz19.02.2010 "Człowiek się nigdy nie nudził" 09.07.2009 Danuta Szaflarska nagrodzona 25.06.2009 Gwiazda Szaflarskiej w Alei Sław 10.03.2008 Błyśnie gwiazda Szaflarskiej 06.02.2008 Danuta Szaflarska 12.06.2007 Gloria Artis dla Danuty Szaflarskiej 12.06.2007 Laur dla Szaflarskiej 02.06.2007 Wielka Nagroda Festiwalu "Dwa Teatry - Sopot 2007" 02.06.2007

Książka tygodnia

Mitologia grecka i rzymska - Spotkania ponad czasem
Wydawnictwo Naukowe PWN SA
Katarzyna Marciniak

Trailer tygodnia