Jerzy Grotowski

Aktor, reżyser, teoretyk teatru, pedagog.
Urodził się 11 sierpnia 1933 w Rzeszowie, zmarł 14 stycznia 1999 w Pontederze.
Absolwent Wydziału Aktorskiego PWST w Krakowie (1955). W latach 1955-1956 studiował reżyserię w moskiewskim Gosudarstwiennym Instytutie Tieatralnogo Isskustwa im. Łunaczarskiego (w skrócie GITIS). Tam zapoznał się między innymi z technikami aktorskimi i artystycznymi Stanisławskiego, Wachtangowa, Meyerholda i Tairowa.
Po powrocie do kraju został asystentem w krakowskiej szkole teatralnej i rozpoczął tam studia reżyserskie (1956-1960). W 1957 roku debiutował w Starym Teatrze w Krakowie, gdzie przy współpracy Aleksandry Mianowskiej wyreżyserował "Krzesła" Eugène'a Ionesco. W Teatrze Polskiego Radia realizował natomiast słuchowiska oparte na legendach chińskich, tybetańskich i staroindyjskim dramacie Siakuntala.
W 1959 przeniósł się na stałe do Opola, gdzie objął kierownictwo artystyczne Teatru 13 Rzędów. Kierownikiem literackim placówki został Ludwik Flaszen (krytyk literacki i teatralny, wcześniej kierownik literacki w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie). Współpraca Grotowskiego z Flaszenem w niedługim czasie zaowocowała stworzeniem teatru awangardowego, który stał się także prężnym artystycznym ośrodkiem badawczym.
Pierwsza premiera w opolskim teatrze to wystawiony w 1959 roku "Orfeusz" Jeana Cocteau.
Po likwidacji w 1964 teatru w Opolu Jerzy Grotowski wraz z zespołem przeniósł się do Wrocławia gdzie 16 stycznia 1965 wystawił w Teatrze Laboratorium „Akropolis” (wersja IV).
Jeszcze w 1965 roku we wrocławskim teatrze, który Grotowski nazwał dodatkowo Instytutem Badania Metody Aktorskiej, odbyły się premiery dwóch kolejnych wariantów "Księcia niezłomnego" według Calderona.
"Apocalypsis cum figuris", które obok "Akropolis" i "Księcia niezłomnego" zyskało największy światowy rozgłos spośród wszystkich przedstawień Grotowskiego, doczekało się trzech kolejnych wersji: z 1968, 1971 i 1973 roku. Wszystkie zrealizowano w teatrze we Wrocławiu, który jednak od 1971 roku nosił już nową nazwę Instytutu Aktora - Teatru Laboratorium. Grotowski stworzył to przedstawienie przy współpracy ze swoim czołowym aktorem Ryszardem Cieślakiem. W latach 60. i 70. Teatr Laboratorium odbył kilkanaście wielkich tournée zagranicznych, brał udział we wszystkich liczących się festiwalach teatralnych.
Grotowski budował swój "program", wnikliwie badając relację pomiędzy sceną a widownią i - w konsekwencji - pomiędzy aktorem i widzem.
W miesięczniku "Odra" w 1965 roku Grotowski ogłosił szkic "Ku teatrowi ubogiemu". Tytuł ten stał się później także i tytułem książki, która ukazała się najpierw w Danii, potem w Stanach Zjednoczonych z przedmową Petera Brooka w 1968 roku. Studium Grotowskiego zostało wydane potem w kilkunastu krajach - oprócz Polski i stało się podręcznikiem dla poszukujących teatrów lat 60. i 70. "Ku teatrowi ubogiemu" stanowi podsumowanie pierwszego okresu pracy reżysera. Grotowski usiłował dotrzeć do źródeł praekspresji. Zafascynowany myślą Junga poszukiwał archetypów, które okażą się pomocne w kształtowaniu roli, która ma stać się aktem, ofiarowaniem aktora.
W latach 70. Jerzy Grotowski powoli zaczął odchodzić od teatru, zarzucił realizacje spektakli teatralnych. Pogłębiał studia nad środkowo-azjatycką kulturą i szkołą duchowości. W 1970 roku odbył swoją trzecią podróż na Wschód, pojechał do Indii. (Wcześniej, w 1956 roku był w Azji Środkowej, w 1962 roku odwiedził Chiny.) Zajął się pracą dydaktyczną, prowadził zajęcia i parateatralne staże dla aktorów polskich i zagranicznych.
W 1976 roku Jerzy Grotowski przedstawił nowy program badawczy, który nazwał "Teatrem Źródeł". Program był realizowany na Białostocczyźnie, a także podczas podróży do Meksyku, Nigerii, Indii i na Haiti. Poszukiwania miały charakter etnologiczny i antropologiczny.
W 1982 roku, podczas stanu wojennego, Grotowski wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Na początku był profesorem Columbia University w Nowym Jorku. W 1983 roku został profesorem Uniwersytetu Kalifornijskiego, gdzie realizował swój kolejny projekt "Dramat Obiektywny". W 1984 roku zespół Teatru Laboratorium podjął decyzję o rozwiązaniu wrocławskiej placówki.
Od 1985 roku Grotowski mieszkał w Pontederze we Włoszech. Pracował tam w ośrodku swojego imienia (Work Centre of Jerzy Grotowski - Centro di Lavoro di Jerzy Grotowski) z grupą międzynarodowych stażystów nad programem "Sztuki Rytualne".
Pod koniec życia w 1997 roku został profesorem w specjalnie dla niego otwartej katedrze Antropologii Teatru w Collège de France. Zmarł w swoim mieszkaniu w Pontederze, po długiej i ciężkiej chorobie.
Był jednym z największych reformatorów teatru XX wieku.

rk
Źródła: culture.pl, e-teatr

powiązane artykuły:
Jerzy Grotowski (1933 - 1999) - Aktor, reżyser, teoretyk teatru, pedagog.14.01.2018 Spektakle - 6. Źródła pamięci. Grotowski - Kantor - Szajna09.11.2016 Spuścizna wielkiej trójki 09.11.2016 Grotowski, Kantor i Szajna wciąż inspirują - 6. Źródła pamięci. Grotowski - Kantor - Szajna10.10.2016 Rozmowa wokół książki o Jerzym Grotowskim - "Awareness. Dziesięć dni z Jerzym Grotowskim"18.01.2016 16. rocznica śmierci - Ludwik Flaszen przeczyta tekst "Grotowski powtórzony. Słowa, słowa, słowa"13.01.2015 Program - 4. Źródła Pamięci. Grotowski - Kantor - Szajna - 201413.09.2014 W 15. rocznicę śmierci Jerzego Grotowskiego - Słuchowisko "Akropolis naszych czasów" 15.01.2014 Takiego znałem Grotowskiego06.11.2013 Śladami Grotowskiego - Z Teatrem Maska w roli gospodarza13.09.2013 Małość swojego kruchego "ja" - Jerzy Grotowski, reżyser i teoretyk teatru12.08.2013 Obchody 80. rocznicy urodzin Jerzego Grotowskiego - Urodziny reżysera teatralnego, praktyka i teoretyka kultury10.08.2013 W 80. rocznicę urodzin Jerzego Grotowskiego - Uroczystości w Teatrze Maska07.08.2013 Po Berlinie wielki jubileusz w Rzeszowie - Śladami Jerzego Grotowskiego. Rzeszów – Berlin 201303.08.2013 Dzień z Grotowskim - audycje w radiowej Dwójce29.04.2013 "Teksty zebrane" Jerzego Grotowskiego - wkrótce w księgarniach04.04.2013 Grotowski wciąż inspiruje - wykład "Jerzy Grotowski - ziarna wyzwania"02.03.2013 Kantor i Grotowski - Filmowe rekonstrukcje źródeł w IT 19.01.2013 W Rzeszowie - o Grotowskim, Kantorze i Szajnie20.08.2011 Grotowski Osińskiego. Monografia - Dzisiaj21.05.2011 Śmierć we Wrocławiu14.04.2011 Powstanie strona internetowa o Jerzym Grotowskim i Teatrze Laboratorium25.03.2011 To ju tuzin lat bez niego14.01.2011 Fucky birthday14.12.2010 Największy rewolucjonista teatru XX wieku 13.09.2010 Poczytać listy Grotowskiego03.08.2010 Grotowski własnym sumptem19.05.2010 Tajemnica kobiety O.24.04.2010 Rzeszów Jerzemu Grotowskiemu04.03.2010 Książka poświęcona magowi teatru03.03.2010 Wystawa Grotowski-Gurawski - "Grotowski-Gurawski-tandem idealny" - Centrum Scenografii Polskiej 16.02.2010 Nie na kolanach12.02.2010 Dariusza Kosińskiego przewodnik po Jerzym Grotowskim08.02.2010 Usiądź za stołem Jerzego Grotowskiego. W Katowicach to możliwe30.01.2010 Wystawa \'Niezatarty ślad\', czyli Grotowski prywatnie27.01.2010 Wystawa poświęcona wizji teatru Jerzego Grotowskiego26.01.2010 Grotowski na styku pokoleń - 15 stycznia w Warszawie został oficjalnie zamknięty Rok Grotowskiego 21.01.2010 Trzewik Montaigne\'a18.01.2010 Cały rok należał do Grotowskiego14.01.2010 Kości zostały... połamane - "Kości mi wewnętrzne połamał" - konferencja - Rok Grotowskiego 2009 19.12.2009 Grotowski po raz pierwszy 18.12.2009 Na własne oczy zobaczyć tajemnicę11.12.2009 Dziesięć lat z Grotowskim24.11.2009 O Teatrze Laboratorium Jerzego Grotowskiego20.11.2009 Zbiory Instytutu im. Grotowskiego dostępne dla wszystkich22.10.2009 Film dokumentalny o Grotowskim w Opolu12.10.2009 Film o Grotowskim w 50 rocznicę pierwszego przedstawienia Teatru 13 Rzędów10.10.2009 Film na 50-lecie Teatru 13 Rzędów08.10.2009 "Pascal" po Grotowskim 14.09.2009 "Pascal" po Grotowskim 12.09.2009 Teatr ubogi Grotowskiego - metody pracy z aktorem 19.08.2009 Pół wieku Teatru Laboratorium 26.06.2009 Odnaleźć ratunek przed końcem świata 24.06.2009 Współpracownicy rozmawiają o Grotowskim 02.06.2009 Jerzy Grotowski i trzy damy 27.05.2009 Teraz w Polsce 20.04.2009 Wystawa zdjęć o Jerzym Grotowskim 14.04.2009 Grotowski, mój mistrz 14.04.2009 Fotograf wśród Indian 02.04.2009 Samotny homo ludens 31.03.2009 Trzy dni o Grotowskim 25.03.2009 Don Kichot w okularkach dla krótkowidzów 21.03.2009 Hochsztapler czy inspirator? 16.03.2009 Wieszcz Jerzy Grotowski w Zachęcie 16.03.2009 Grotowskiemu - ku górze 16.03.2009 O Grotowskim wielokrotnie 14.03.2009 Rzeźba dla Księcia Niezłomnego 14.03.2009 Respekt, powaga i ton proroczy 13.03.2009 Mój mistrz 27.02.2009 Człowiek czynu 20.02.2009 Ucieczka z teatru 20.02.2009 Mięśnie i włókna sztuki performance 20.02.2009 Grotowski w Zachęcie 13.02.2009 Od wiosny głośno o Grotowskim 12.02.2009 Uniwersalny duch jest nieśmiertelny 19.01.2009 2009 - Rok Grotowskiego 05.12.2008 Film o Grotowskim 25.07.2008 Ekonomia według Kantora i Grotowskiego 27.06.2008 Archiwum Jerzego Grotowskiego przekazane Ossolineum 27.03.2008 W stronę Grotowskiego 14.01.2008

Książka tygodnia

Iłła. Opowieść o Kazimierze Iłłakowiczównie
Wydawnictwo Marginesy
Joanna Kuciel-Frydryszak

Trailer tygodnia